Skoplje

| Kulturno istorijski, Makedonija, Urbani | 26. 10. 2014.

Skoplje (mk. Skopje, alb. Shkupi, tur. Üsküp) je najveći i glavni grad Republike Makedonije, u kome živi gotovo četvrtina njenog stanovništva.

Skoplje ima veoma značajan geografski položaj, leži na obalama Vardara niže njegovih stava s Treskom i Lepencem, u sjeverozapadnom kraju plodnog i prostranog Skopskog polja, a ima bogato zaleđe i u okolnim oblastima, nalazi se u središnjoj oblasti i u samom jezgru Balkanskog poluostrva na glavnoj transbalkanskoj, moravsko-vardarskoj saobraćajnoj arteriji, s kojom se tu ukrštaju i druge uzdužne i poprečne komunikacije.

Stoga je Skoplju od prirode određena uloga velikog kulturnog, privrednog i političkog središta.[2]

Skoplje ima veliki značaj za srpsku zajednicu u Republici Makedoniji (oko 1/3 ukupnog broja Srba u Republici Makedoniji). Srbi čine manjinu u gradu, koja je po stepenu obrazovanja i gradskom životu mnogo bitnije spram udela u gradskom stanovništvu.

Skoplje je tokom svog postojanja, zavisno od okolnosti bilo nazivano više imenima. Antičko ime ovog grada je Skupi (latinski: Scupi). Na različitim jezicima, Skoplje se drugačije izgovara. Evo nekih konkretnih primera:

Skopje (Skopje) – makedonski
Shkupi (Škupi) – albanski
Scupi (Skupi) – latinski
Skopьe (Skopje) – ruski
Σκόπια (Skopija)- grčki
Scoplie (Skoplje) – rumunski
Üsküp (Juskjup)- turski.
U vizantijskim dokumentima ime grada je zabeleženo kao Skopija, a Sloveni su ga nazvali i kao Skopie, Skopje, Skoplje. Tokom vladavine cara Samuila, Skoplje postaje deo Samuilovog carstva. Kasnije, grad dolazi pod vlast Vizantije, Bugarske i Srbije, a 19. januara 1392. godine ovaj grad zauzimaju Osmanlije i daju mu ime Uskup (Üsküp).

Skoplje nije bilo poznato u doba antičke Grčke, i izgleda da su ga osnovali Dardanci u 3. veku p. n. e. U vreme Rimskog carstva na ovoj lokaciji je bio grad pod imenom Skupi (poreklo današnjeg naziva), ali je grad uništen u zemljotresu 518. godine.

U srednjem veku su se na vlasti u Skoplju često smenjivali Vizantija i Bugarska, sve dok ga nisu osvojili Srbi u kasnom XIII vek. Od 1282. godine grad je bio deo Srpskog carstva, a od 1346. do 1392. godine prestonica. U njemu je krunisan kralj Dušan za cara 6. aprila 1346. godine u prisustvu srpskog patrijarha Joanikija. Turci su ga osvojili 1392. godine i dali mu naziv na turskom, Üsküb ili Uskup, za vreme petstogodišnje otomanske vladavine.

Skoplje je u tursko doba bilo glavni grad Kosovskog vilajeta (okruga). Turski pisac Dildžer Zede je posetio grad u 17. veku, i napisao: „Dugo sam putovao preko te zemlje Rumelije i video sam dosta lepih gradova i bio sam zapanjen Alahovim blagoslovima, ali nijedan me nije nadahnuo i obradovao toliko kao nebeski grad Skoplje kroz koji protiče reka Vardar“. 1689, grad je zapalio austrijski general Pikolomini.

Skoplje je 1905. godine imalo oko 32.000 stanovnika, mešavinu Srba, Bugara, Turaka, Albanaca i Cigana. Ovde je bilo sedište arhiepiskopa Grčke pravoslavne crkve, arhiepiskopa katoličkih Albanaca i bugarskog episkopa.

Prva naselja na mjestu današnjeg Skoplja datiraju još iz prethistorije. U antičko doba tu se nalazila rimska kolonija Scupi (na ušću Lepenca u Vardar, zapadno od današnjeg centra grada), osnovana za vrijeme cara Domicijana (81.-96.). U srednjem vijeku, Skopje je u sastavu Istočnog Rimskog carstva (kasnijeg Bizanta). Umjesto Scupija, kojeg je uništio potres, car Justinijan u 6. stoljeću osniva novo naselje Justiniana Prima, za koje ni do danas nije potpuno jasno gdje se nalazilo. Grad je prelazio u ruku više država, Bizanta, Bugarske, Raške, povremenih ustaničkih tvorevina, dok konačno postoje dio srednjovjekovne srpske države u 13. stoljeću. 1346. godine srpski car Dušan ga proglašava glavnim gradom svog carstva, koje se raspalo nakon njegove smrti. Nakon Dušanove smrti, pojedini velikaši se osamostaljavaju. Tako se grad nalazi u posedu Mrnjavčevića, odnosno u oblasti kralja Vukašina. Nakon maričke pogibije 1371, grad postaje posed Vukašinovog sina Marka.

1392. godine Skoplje zauzimaju Turci i ono ostaje pod njihovom vlašću više od 500 godina, s jedinim prekidom 1689. kada ga je nakratko zauzeo i spalio austrijski vojskovođa Giovanni Piccolomini. U dugom razdoblju turske vladavine Skoplje u potpunosti poprima izgled orijentalnog grada s džamijama, čaršijom, mahalama i pretežno islamiziranim stanovništvom. U Balkanskim ratovima, 1912. ga zauzima srpska vojska, te postaje dio Kraljevine Srbije, dok je ime grada iz Uskup promenjeno u Skoplje. U Prvom svetskom ratu, bugarska vojska zauzima grad 1915, koji postoje sedište bugarske Vojno-inspekcione oblasti Makedonije. Nakon Prvog svjetskog rata u sastavu je Kraljevine SHS, odnosno kasnije Kraljevine Jugoslavije, u kojoj je od 1929. do 1941. centar Vardarske banovine. Nakon raspada Jugoslavije, Skoplje i veći dio Makedonije su 1941. godine priključeni Bugarskoj. U novembru 1944. oslobodile su ga partizanske jedinice.

U sastavu SFRJ postaje glavni grad Socijalističke Republike Makedonije, koja je po prvi put organizirana kao zasebna jedinica. To je razdoblje brzog rasta i izgradnje Skoplja, koje je nakratko zaustavio katastrofalni potres, 26. juna 1963. godine. Više od 1.000 ljudi je poginulo, a preživjeli stanovnici su ostali bez domova, jer je najveći dio grada posve porušen. Normalizacija života je bila brza uz pomoć iz čitavog svijeta, te se Skoplje uspješno oporavilo. Međutim, rekonstrukcija i uređenje grada bili su dugotrajni, te ni danas nisu posve dovršeni.

Od 1991. godine, Skoplje je prijestolnica nezavisne Makedonije.

Na Sretenje 1909. god. u Skoplju održana je prva skupština Srba u Osmanskom carstvu.

Srbi su tokom Prvog balkanskog rata, 1912. oslobodili Skoplje od turskog ropstva. Grad je postao deo Srbije, koja se utopila u Kraljevinu SHS 1918. godine, a potom u Kraljevinu Jugoslaviju 1929. Između svetskih ratova u gradu je srpska uprava podigla mnogo novih zdanja i aleja i da je grad u središnjem delu dobio „evropske crte“. Ovome je posebno doprineo gradonačelnik Skoplja, arhitekta Josif Mihajlović (1887—1941), koji je bio na mestu gradonačelnika od 1929. do 1936. i od 1939. do smrti 1941. godine.[3]

Skoplje je pod bugarskom okupacijom tokom oba svetska rata, a 1945. je postalo glavni grad Makedonije, republike članice Jugoslovenske federacije. 1963. Skoplje je pogodio snažan zemljotres, u kom su stradali ili bili oštećeni brojni kulturni spomenici.

Za vreme Jugoslavije, Skoplje je brzo raslo i postalo je važno središte tadašnje države. 1991. godine, sa raspadom Jugoslavije, Skoplje je postalo glavni grad nezavisne Republike Makedonije. Grčka se protivila korišćenju imena Makedonija (vidi:Makedonsko pitanje) od strane novoosnovane države i nametnula je ekonomsku blokadu i zatvorila pristup moru preko solunske luke, koja je žestoko naškodila privredi Skoplja. Blokada je skinuta 1995. nakon dogovora između Grčke i Makedonije. Mnogi Grci i dalje ovu državu nazivaju „Republikom Skoplje“ a njene stanovnike „Skopljacima“ (Skopiani na grčkom).

Kroz Skoplje protiče reka Vardar srednjim dlom svog toka. Protok Vardara u Skoplju je skoro isti kao i na njegovoj delti kod Soluna. Dolina Vardara je ravna i podložna poplavama, pa njena neposredna okolina nije mnogo razvijena. U Skoplju Vardar pravi nekoliko većih meandra, a preko njega prelazi nekoliko mostova. U Vardar se kod Skoplja uliva nekoliko reka. Najduža od njih je Treska, duga oko 130 km. Druge reke su Lepenac, Pčinja, Kadina reka, Markova reka i Pateška, koje su sve kraće od 70 km.[4]

Skoplje ima u svojoj blizini dva veštaška jezera, Matku i Tresku, u koje se uliva istoimena reka i nalaze se na samo nekoliko kilometara od centra grada.

Spomenici i znamenitosti[uredi – уреди]
Arheološki lokalitet Scupi
Skopski akvadukt
Bizantska crkva Svetog Pantelejmona u Nerezima, podignuta u 12. stoljeću. Poznata po svojim freskama;
Crkva Svetog Spasa, djelomično građena pod zemljom zbog turskog zakona po kojem crkve nisu smjele nadvisivati džamije. U njenom dvorištu je grob makedonskog heroja Goce Delčeva;
Kameni most u centru grada preko Vardara, sagrađen u 15. stoljeću;
Katedrala (Saborni hram ) Svetog Klimenta Ohridskog, dovršena 1990. godine. Sjedište Makedonske pravoslavne crkve;
Konzervirane ruševine starog željezničkog kolodvora (sagrađen 1941.), na kojem se sat zaustavio u 5:17, točnom trenutku potresa 1963. godine. Danas je u zgradi Muzej grada Skoplja;
Milenijski križ na planini Vodno (visok 67 metara);
Stari orijentalni dio grada (čaršija, džamije,pazar) podno tvrđave Kale, predložen za listu UNESCO-a;
Tvrđava Kale.

macedonians_capital_city_skopje._old_stone_bridge

Prema podacima iz 2010. godine grad Skoplje ima oko 515 hiljada stanovnika, dok sa okolinom ima oko 680 hiljada (oko 30% stanovništva Makedonije). Ovo je gotovo 15 puta više nego početkom 20. veka, a broj stanovništva se i dalje povećava zahvaljujući doseljavanju stanovništva iz svih delova države i pozitivnom demografskom rastu.

Etnički sastav: Skoplje tradicionalno ima veoma šarolik etnički sastav. Po poslednjem popisu iz 2002. godine većinsko stanovništvo su etnički Makedonci (66,75%), a značajne manjine su Albanci (20,49%), Romi (4,63%), Srbi (2,28%), Turci (1,70%) i Bošnjaci (1,50%). Dve gradske opštine (Čair i Saraj) imaju albansku većinu, a jedna romsku (Šuto Orizari).

Градот Скопје

Градот Скопје во текот на своето постоење во зависност од историските прилики бил именуван со различни имиња. Античкото име е Скупи (латински: Scupi).

Името на градот Скопје има различна транскрипција на различни јазици и култури. Градот е познат како Shkupi (Шкупи) на албански, Скопље/ Skoplje на српски/хрватски јазик, Scupi (Скупи) на латински, Скопье на руски, Skopiye (Скопије) на ромски, Σκόπια (Скопиа) на грчки, Skopje на романски јазик, Üsküp (Ускуп) на турски, итн.

Во византиските документи градот е забележан како Скопија, а Словените го означувале и како Скопiе, Скопје, Скопље. За време на владеењето на цар Самоил, Скопје станува дел од Самоиловото Царство. Во подоцнежниот период градот потпаѓа под власт на Византија, Бугарија и Србија, а на 19 јануари 1392 градот го зазеле Османлиите и го добил името Ускуп (Üsküp).

Најстарите сведоштва и археолошки пронајдоци тврдат дека Скопје е населен уште од 4000 г.п.н.е.[2] Скопје за прв пат во документи се споменува од Клаудиј Диоломеј под древното име Скупи. Името Скупи (колиба, засолниште, стреа) за прв пат се јавува кај Пајонското племе Агријани, кои живееле на овие простори.

Според историските податоци, во времето на императорот Октавијан Август, од 13-та до 11-та година пред нашата ера, Скупи од логор (каструм) на двете македонски легии – 5-та македонска и 4-та скитска легија прераснал во град.

Подоцна во 84 или 85 година императорот Домицијан основал колонија Флавија Скупи, град со римски самоуправни права кој бил најголем на просторот од Солун на југ до Дунав на север. Во тоа време Скопје доживува голем развој и станува град со свој бискуп.

За прв пат градот е разурнат во катастрофалниот земјотрес на 28 април 518 година. По земјотресот Скупи веќе не се споменува, а скопската котлина добива нов град со името „Јустинијана Прима“.

На 16 април 1346 год. во Скопје Стефан Душан бил крунисан за цар во присуство српскиот патријарх Јоаникиј.

Османлиско ропство[уреди]
Во 1555 година градот повторно е разурнат од катастрофален земјотрес, но набрзо е обновен и станува турско воено упориште.

На 25 и 26 октомври 1689 година градот го освоил австроунгарскиот генерал Силвио Пиколомини кој подоцна го запалил Скопје поради епидемија на чума и за да не им остави ништо на непријателите. Градот горел цели два дена и бил скоро целосно уништен

Во XIX век Скопје станува важен сообраќаен центар каде што почнува да цвета занаетчиството. На 25 октомври 1912 година по 520-годишно владеење Османлиите го напуштаат Скопје, а веќе наредниот ден влегува Моравската дивизија на српската војска со што градот потпаѓа под српска власт.

Првата и Втората светска војна[уреди]
За време на Првата светска војна Скопје се наоѓа под окупација на бугарските и австроунгарските сили, а по завршување на војната станува дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.

Во Втората светска војна Скопје повторно е окупирано од Бугарија, сојузник на нацистичка Германија. На 22 април 1941 година бугарската Петта армија го окупира Скопје и остана во градот сè до 9 септември 1944 година. На 13 ноември 1944 година борците од 42-та и 50-та народноослободителна дивизија на македонската војска и 16-та македонска бригада го ослободуваат Скопје од германската фашистичка окупација.

По ослободувањето од фашистичкиот окупатор на 13 ноември 1944 година, градот брзо се развива и станува индустриски, културен и административен центар на Социјалистичка Република Македонија која е во составот на Социјалистичка Федеративна Република Југославија.

Земјотресот од 1963
Повеќе информации: Скопски земјотрес
Во почетокот на ноември 1962 поради обилни дождови, реката Вардар го поплави Скопје. Поплавени беа околу 5000 куќи. Поплавата беше предвесник на една поголема трагедија неколку месеци подоцна.

На 26 јули 1963 година во 5:17 часот Скопје беше разурнато од земјотрес со јачина од 9 степени по Меркалиевата скала (6,1 според Рихтеровата сеизмичка скала). Под урнатините животот го загубија 1.070 негови граѓани, беа повредени над 4.000 граѓани. Повеќе од 90 отсто од зградите во градот беа урнати и над 20.000 граѓани оставени без покрив над главата.

По земјотресот градот почна да се гради по урнек по проектите на Кензо Танге и Адолф Циборовски. Старата железничка станица, денес е музеј на градот Скопје и симбол на големиот земјотрес. Часовникот на станицата е засекогаш сопрен на фаталните 5 часот и 17 минути изутрина.

Првата помош за граѓаните на Скопје дојде од војската и граѓаните на тогашните југословенски републики, а неколку дена по земјотресот започна да пристигнува и помош и спасувачки екипи од целиот свет. Точно 87 нации во светот испратија некаква помош во Скопје и помогнаа тој да се изгради повторно, и поради тоа градот го носи и епитетот „град на солидарноста“.

No Tags

1612 total views, 1 today

  

  • Sremski Karlovci

    by on 25. 10. 2014. - 0 Comments

    Sremski Karlovci su gradsko naselje u Srbiji u opštini Sremski Karlovci u Južnobačkom okrugu, ali pripadaju geografskoj regiji Srem, čiji naziv stoji i u imenu ...

  • Opatija

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    U svakom slučaju, "staro" u opatijskoj terminologiji označava predturističko doba, dakle Opatiju prije 1884. i niza plastičnih operacija u režiji Društva južnih...

  • Dubrovačke zidine

    by on 18. 10. 2014. - 0 Comments

    Dubrovačke gradske zidine su sklop utvrda koje okružuju stari dio grada Dubrovnika. Građene su od 13. do 17. stoljeća za potrebe obrane. Duge su 1940 m, visoke ...

  • Herceg Novi

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    Na značajnom i atraktivnom prostoru između najviše planine dinarskog masiva Orjena (1895 m) i ulaza u jedan od najljepših zaliva svijeta Boku Kotorsku, smjesti...

  • Vlasinsko jezero

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    Vlasinsko jezero je predeo posebnih odlika, kao i jedenstvena sredina netaknute prirode. Vlasinsko jezero okruženo je planinskim vrhovima Čemernika na 1648m....

Galerija

Pronađite

Događaji

October 2014
M T W T F S S
    Nov »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031