Herceg Novi

| Crna Gora, Kulturno istorijski, Primorje | 26. 10. 2014.

Na značajnom i atraktivnom prostoru između najviše planine dinarskog masiva Orjena (1895 m) i ulaza u jedan od najljepših zaliva svijeta Boku Kotorsku, smjestio se amfiteatralno Herceg-Novi, najmlađa srednjovjekovna građevina na Jadranu.
Herceg Novi (crnogor. ćiril. Herceg Novi, tal. Castelnuovo di Cattaro) je grad i općina na Crnogorskom primorju – Boki kotorskoj, Crna Gora.

Smjestio se na izuzetno značajnom i atraktivnom geografskom prostoru izmedju najviše planine dinarskog masiva, Orjena (1.895 m) i ulaza u jedan od najljepših zaljeva svijeta, Boku Kotorsku. On predstavlja administrativni, kulturni i privredni centar Općine, koja se prostire od graničnog prelaza Debeli Brijeg do najužeg dijela Boke Kotorske (tjesnaca Verige – 300 m širine), sa vrlo bogatim i živopisnim seoskim zaleđem, na ukupnoj površini od 235 km2 i ima 33.034 stanovnika, dok samo grad ima oko 12.739 stanovnika (prema popisu iz 2003.).

Osnovao ga je bosanski kralj Tvrtko I. Kotromanić 1382. godine. Po osnivanju naselje je nazvano Novi,a potisnut osmanlijama u tadašnju svoju tvrđavu se povlači hercegovački plemić herceg Stjepan Vukčić Kosača gdje i umire 1466. godine. I od tada se naselje po njemu naziva Herceg-Novi.

Herceg Novi je grad prepoznatljiv po mimozama i mnogobrojnim stepenicama. To je i grad “sunca” zbog velikog broja suncanih dana u godini. Srediste Herceg Novog je Stari Grad koga krase gradjevine nastale u raznim epohama istorije. Sahat – kula ( 1667 ), Kanli – kula ( 1483 ), tvrdava Spanjola (1538) i tvrdjava Forte – mare (1687) su samo dio kulturne bastine ovog znamenitog grada. Prepun bujnog zelenila, Herceg Novi skriva mnogobrojne vrste tropskog cvijeca. Krajem januara citav grad odise njeznim mirisom zuto zelenih mimoza, tako da je i festa pod nazivom Praznik mimoza posvecena upravo ovom cvijetu. Za vrijeme ljetnjih mjeseci odrzavaju se festivali koji dodatno obogacuju turisticku ponudu ovog carobnog grada.

Nalazi se na 42″27′ sjeverne geografske širine i 18″33′ istočne geografske širine. Opština Herceg-Novi se prostire na površini od 235 km2, ima 30.864 stanovnika (Popis iz 2011.) i obuhvata naselja: Herceg-Novi, Njivice, Žvinje, Špulje, Igalo, Sutorina, Prijevor, Mojdež, Ratiševina, Sušćepan, Trebesin, Kameno, Mokrine, Kruševice, Sitnica, Vrbanj, Ubli, Žlijebi, Podi, Meljine, Zelenika, Kuti, Sasovići, Kumbor, Đenovići, Baošići, Bijela, Jošica, Kamenari, Đurići, Bjelske Kruševice, Repaji, Rose, Zabrđe, Klinci, Radovanići, Mrkovi, Brguli i Mardari.

Klima

Grad ima specifičnu mikroklimu koja je uslovljena južnom ekspozicijom, blizinom mora, krečnjačkom podlogom i planinskim zaleđem koje sprečava prodor hladnih vazdušnih masa. Klima je mediteranska: suva i topla ljeta, a blage zime. Herceg-Novi ima vrlo visoku prosječnu godišnju temperaturu vazduha koja iznosi 16,2 0C (približno istu imaju mediteranski gradovi kao što su Napulj i Lisabon) i čak prosječno godišnje oko 200 sunčanih dana. Temperatura mora u ljetnim mjesecima je oko 24 0C. Salinitet mora iznosi 38%0. Godišnji prosjek padavina je 1.930 mm/m2. Relativna vlažnost vazduha u ljetnom periodu iznosi 63%, dok u jesen dostiže i do 80%.Srednji vazdušni pritisak iznosi 1011milibara. Ljeti, u julu i avgustu, grad ima prosječno 10,7 sunčanih sati dnevno, dok je godišnji prosjek 6,5 sunčanih sati dnevno. Karakteristična su, takođe, i mala temperaturna kolebanja tako da je prosječna dnevna oscilacija temperature samo oko 4 0C. Prosječna dnevna temperatura morske vode tokom ljetnjih mjeseci od 22 – 26 0C i približno ista prosječna dnevna temperatura vazduha omogućava sezonu kupanja u trajanju od preko pet mjeseci.

Ruža vjetrova

Karakteristicni vjetrovi koji duvaju su: maestral –zapadni vjetar, duva pretežno ljeti; bura -sjeverni vjetar, duva pretežno zimi; jugo – južni vjetar, duva pretežno zimi; šilok – južnivjetar, duva tokom godine; tu su još i grego, levanat, tramuntana, oštrijal i pulenat – manje česti vjetrovi.

Reljefne karakteristike

Iznad Novoga se uzdiže planina Orjen (1.895 m poznat po svojim endemskim vrstama, rekreativnim stazama i skijanju u kasnim proljećnim, ponekad i ranim ljetnjim mjesecima). Okolna brda Dobraštica (1.570 m) i Radoštak (1.441 m) . Naspram grada nalazi se poluostrvo Luštica, čiji je najviši vrh Obosnik (586 m). Sam ulaz u Bokokotorski zaliv se nalazi izmedu rtova Oštro i Mirište i širine je 2.900 metara.

Morske struje u hercegnovskom zalivu slabijeg su intenziteta, izuzev u vrijeme jakih kiša, kada izlazne struje u tjesnacu dostižu brzinu od 2,5 čvora. Morske struje često mijenjaju pravac, a glavna dolazi sa jugoistoka i ide prema sjeverozapadu. Prosječna dubina vode u zalivu je 27,8 metara, a maksimalna je 61 metar.

Arheološki nalazi iz pećine Vranjaj i sa poluostrva Luštica, svjedoče o začecima civilizacije na ovim prostorima još u neolitu i ranom bronzanom dobu. Pećina Vranjaj nalazi se u masivu planine Orjen iznad izvora Dizdarica i danas je najstarije arheološko nalazište iz praistorije hercegnovskog kraja i otkriva prostor na kojem se prepliću kulture praistorijskih faza.

U III vijeku nove ere, poslije pobjede nad Ilirima, ovim krajevima je zavladala Rimska imperija. Nakon propasti zapadnog rimskog carstva 476. godine, ovim krajevima dominira Vizantija. Slovenska plemena dosta gusto naseljavaju ove prostore u VII vijeku, u periodu kada na tlu Vizantije niču prve države – župe, u početku zavisne od Vizantije, a kasnije postepeno stiču nezavisnost i političku autonomiju. Na prostoru oko današnjeg Herceg-Novog formira se Župa Dračevica. Već od X vijeka Dračevica gubi nezavisnost, postaje plijen zetskih kneževa, ali ne zadugo jer slijedi period Nemanjića. Poslije smrti cara Dušana, Dračevicom, za kratko, vlada knez Vojislav Vojnović, a zatim Balšići.

U želji da Bosna dobije izlaz na more i da se emncipuje od dubrovačke luke, bosanski kralj Tvrtko I Kotromanić zauzima Dračevicu 1378. godine. Na brežuljku utvrđuje novi grad 1382. godine s namjerom da ga razvija kao značajan trgovački, pomorski i zanatski centar i daje mu ime Sveti Stjepan. Kao jedan od najmlađih gradova na Jadranu nazivaju ga i Novi, Kastrum Novum, Kastel Nuovo.
Svoje današnje ime dobio je u vrijeme vladavine Herceg Stjepana Vukčića Kosače, kada je doživio najveći procvat i razvoj. Dolazi do snažnog razvoja oružarskih, zlatarskih, kovačkih i obućarskih zanata. Iz tog su perioda sačuvani značajni primjerci zlatarskog umijeća koji se čuvaju u Riznici Manastira Savina.

Herceg Stjepana nasleđuje njegov sin Vlatko, ali uprkos snažnom otporu ne uspijeva da odoli turskoj vojsci koja Novi osvaja 1482. godine.
Turskim osvajanjem počinje novi period istorije Herceg-Novog. Turci preduzimaju opsežne radove na utvrđenju grada. Ima dosta indicija da je tada sagrađena tvrđava Španjola koja dominira gradom i okolnim prostorom.

Flota španskog admirala Andrea Dorije iznenada je stigla pod Herceg Novi juna 1538. godine. Sutradan su Turci predali grad Špancima, koji su tu ostavili posadu od 6000 ljudi. Uočivši značaj utvrđenja koje dominira gradom na najvišoj koti, Španci su odmah započevi popravku bedema i tog utvrđenja. Među lokalnim stanovništvom, utvrđenje je dobilo ime Španjola, iako se u najvećem broju dokumenata ono naziva Gornji grad. Samo devet mjeseci kasnije, u julu 1539. godine, turski admiral Hajredin Barbarosa sa ogromnom flotom osvaja grad, poslije duge i teške borbe. Prema svjedočenju putopisca Evlije Čelebića, koji je Herceg-Novi posjetio 1664. godine, grad je svratište, utočište i spremište stranih gusara, kao i tranzitno mjesto za trgovinu robljem.

Zemljotres koji 1667. godine posebno pogodio Dubrovnik, donio je velika razaranja i Herceg-Novom. Iste godine Turci pristupaju obnovi grada, međutim osjeća se sve veći pritisak Mletačke Republike i njenih saveznika da se Herceg Novi vrati u hrišćanske ruke.
Nakon 30 dana žestokih borbi, 30. septembar 1687. godine, nakon dva vijeka turske vladavine, grad otimaju Mlečani na čelu sa vojskovođom Jeronimom Kornerom i odmah prilaze rekonstrukciji porušenih utvrđenja.
Mlečani vladaju sve do propasti Mletačke Republike 1797. godine. Od tada dolazi do čestih promjena uprave u Herceg-Novom.
Austrijanci su vladali do 1806. godine. U to doba, Herceg-Novi je od prvobitne trgovačke funkcije, sada preuzeo ulogu strategijske odbrane ulaza u Boku Kotorsku, što je istorija kasnije potvrđivala.

Nakon toga, vlast preuzimaju Rusi do 1807. godine, a potom Francuzi. Dana 14. oktobra 1813. godine Bokelji i Crnogorci, potpomognuti s mora Englezima, zauzimaju Novi i drže ga sve do 6. juna 1814. godine kada ga je zauzela austrijska vojska, poslije velike i teške borbe.
Do 1918. godine grad je bio pod Austrougarskom upravom. Zatim dolazi do ujedinjenja Srba, Hrvata i Slovenaca u Kraljevinu, odnosno nešto kasnije u Jugoslaviju. Nakon kapitulacije Jugoslavije 1941. godine u gradu su kao okupatori bili Italijani, a zatim i Njemci. Herceg-Novi je oslobođen, 28. oktobra 1944. godine i taj datum se danas slavi kao Dan oslobođenja grada i Praznik grada.

Kao svojevrsna raskrsnica istoka i zapada, Herceg Novi je bio izložen uticajima hrišćanstva i islama. I upravo takvo istorijsko preplitanje, različitih kultura i vjera , u dodiru sa iskonskom ljepotom, dovelo je do jedinstvene sinteze različitih stilova. Na tlu Herceg Novog smenjivale su se različite civilizacijske, odnosno kulturne tekovine, ostavljajući dubok trag na današnji izgled Herceg Novog.

Kroz svoju dugu i burnu istoriju, grad Herceg Novi kao da se neprestano takmičio sa prirodom u stvaranju neprolaznih prirodnih i umjetničkih ljepota, kojima je itekako bremenit.

Kompleks manastira Savina svakako je najilustrativniji primjer kreativnog sjedinjenja čovjekove maštovitosti, protkane graditeljskim umjećem i iskonske ljepote prirode.

Manastirski kompleks smješten je na Savini, dva kilometra istočno od Herceg Novog, okružen bujnom mediteranskom vegetacijom, u neposrednoj blizini mora. To je jedno od najljepših zdanja arhitekture baroka, nadaleko poznato graditeljsko umjeće. Manastirski kompleks sačinjava mala crkva Sv. Save i velika i mala crkva posvećena Uspenju Bogorodice. Velika crkva plijeni svojom monumentalnošću i graditeljskim umjećem Nikole Foretića (Korčulanina); u svom opštem izgledu, ima sličnosti sa drugim zdanjima sa područja Mletačke Republike (sličnost sa zvonicima u Dubrovniku i Korčuli). Velika crkva posjeduje jedan od najmonumentalnijih ikonostasa. Na temeljima svetogorske tradicije Simeon Lazović-Bjelopoljac napravio je jedinstven spoj vizantijske tipologije svetitelja, zapadnjačkih dekorativnih elemenata i tzv. orijentalnog baroka. Crkva i ikonostas dovršeni su krajem XVIII vijeka, odnosno nakon 22 godine gradnje ( 1777-1799).

Parohijalna crkva Sv. Save nalazi se na brežuljku, udaljena oko 300 metara od manastirskog konaka. Po predanju, crkvu je sagradio Sv. Sava još u XIII vijeku. Manastirski kompleks dobio je po njemu i svoje ime.

Novija naučna istraživaja otkrila su veoma intenzivne aktivnosti sredinom XV vijeka, i da su upravo tada nastale dvije manje crkve- Sv. Sava i Uspenja Bogorodice. Crkva Sv. Save sagrađena je po tradiciji odomaćenog sakralnog neimarstva. Sa ovog mjesta pruža se nezaboravan i veličanstven pogled na manastir i Bokokotorski zaliv.

U maloj crkvi Uspenja Bogorodice otkrivene su i najstarije freske gotičkog stila, čiji je autor kotorski slikar Lovro Dobričević, koji je ostavio svoj trag u slikarstvu Kotora i Dubrovnika.

Glavni ktitor izgradnje male crkve Uspenja Bogorodice bio je Herceg Stjepan.

Tursko-mletački rat oko Trebinja doveo je do rušenja manastira Tvrdoš (1693. godine). Primorani da napuste svoje utočište, tvrdoški monasi pronalaze svoje novo utočište, u koje prenose svoje dragocjenosti, koje danas predstavljaju najveću vrijednost Savinske riznice.

U svojoj viševjekovnoj istoriji, manastir Savina bio je i ostao centar vjerskog i kulturnog života Bokelja. U vjerskom životu grada, odnosno manastira, najpoznatija je crkvena svetkovvina velika Gospojina, 28. avgusta.

O ljepoti i duhovnoj snazi manastira Savina možda najilustrativnije govore riječi Vladike Nikolaja Velimirovića: „.. sva je Boka lepa, svaki je kutić njen za divljenje, ali jedno je mesto najlepše, jedno je utočošte najsvetije, na jednom negolemom prostoru usredsredio je Tvorac Sveta sve lepote prirode, to mesto, taj mali Edem, jeste manastir Savina.“

Grad Herceg Novi, kao i njegova okolina, obiluju arhitektonskim, skulptorskim i slikarskim djelima, koja nas neraskidivo vežu sa bogatom i burnom prošlošću grada. Tu, prije svega, treba istaći preromantičke sakralne spomenike u Bijeloj, Kutima i Sušćepanu.

Svojom ljepotom ističu se ostaci arhitektonske plastike crkve Sv. Petra u Bijeloj, koji pripadaju razdoblju od IX-XI vijeka. Parapetna ploča crkve Sv. Tome u Kutima( XI vijek), dekorisana u preromantičkom stilu, primjer je autentične ljepote arhitekture Boke Kotorske. Parapetna ploča čuva se u Zavičajnom muzeju. Zidovi crkve bili su oslikani freskama. U vrijeme Tvrtaka ili Herceg Stjepana, na temeljima crkve iz X vijeka, izgrađena je crkva Sv. Stefana u Sušćepanu. U bočne zidove crkve ugrađena su dva grifona, koji spadaju u najljepše primjerke arhitekture preromantičkog stila.

Crkva Rize Bogorodice u Bijeloj, podignuta na mjestu stare crkve ( s kraja XIII vijeka), predstavlja značajan kompleks u fresko slikarstvu. Od strane crkve ostala je sačuvana apsida, sa oštećenim ali veoma lijepim živopisom.

U sklopu crkve Sv. Spasa na Toploj ( XVI vijek), jedan dio školovanja proveo je naš veliki pjesnik Petar II Petrović Njegoš, stičući svoja znanja od kaluđera Tropovića.

Okružena stoljetnim palmama, u najljepšem dijelu Starog grada, popularnoj „Belavisti“(lijep pogled), nalazi se crkva Sv. Arhanđela Mihaila( XIX vijek).

Po svojoj arhitektonskoj i ambijentalnoj skladnosti, te umjetničkoj izradi, ovaj hram, iako navelik, spada među najljepše u Crnoj Gori.

Na trgu Mića Pavlovića, u Starom gradu, nalazi se katolička parohijska crkva Sv. Jeronima (XVII vijek), sa izuzetno vrijednom riznicom umjetničkih djela.

Pored crkve Sv. Jeronima smještena je crkva Sv. Leopolda Mandića (XVII vijek).

Crkva Sv. Đorđa ( XVII vijek) na Toploj, izgrađena je nakon zauzimanja grada od strane Mlečana. U sklopu crkve nalazi se izuzetno vrijedna i rijetka italsko-kritska kružna ikona Sv. Petra i Pavla iz XVI vijeka. Tik uz crkvu Sv. Đorđa, s početkom XVIII vijeka, izgrađena je crkva Sv. Voznesenija Hristovog, čija je unutrašnjost bogato ukrašena darovima znamenitih ljudi ( Jevanđelje okovano srebrom i pozlaćeno, sveta čaša diskos, srebrni krst pozlaćen i ukrašen dragim kamenjem i biserima…).

Na jednom od najljepših vidikovaca grada, na Savini, sagrađena je od strane Španjolaca crkva Sv. Ane (XVI vijek). Crkva je sagrađena na temeljima pravoslavne crkve Sv. Petke, koju cu srušili Turci po zauzimanju grada 1483. godine.

U zapadnom djelu grada, neposredno uz samostan (XVII vijek), dozidana je crkva Sv. Antona. U sklopu samostana radila je škola na italijanskom jeziku, a učitelji u školi bili su fratri.

Od brojni značajnih arhitektonskih zdanja, treba još istaći crkve Sv. Srđa i Vakha (XV vijek) na Podima; Sv. Andrije u Kutima (XV vijek), sa ikonostasom georgija Rafailovića iz XVIII vijeka; Sv. Petka ( XVII vijek) na Luštici, sa freskama s početka XVIII vijeka, rad Dimitrija Daskala; Sv. Neđelje (XVII vijek) u Jošicama; Sv. Nikole i Sv.Spiridona u Đenovićima; Sv. Nikole u Baošićima; Sv. Bartolomeja na Luštici; Sv. Gospođe u Prijevoru; Sv. Gospođe na Ublima itd.

U prvoj godini trećeg milenijuma dovršena je i obnova manastir Vevedenje Presvete Bogorodice (XIX vijek). Manastirsko zdanje nalazi se na ostrvcetu Žanjic, u neposrednoj blizini uvale Žanjic, u neponovljivo lijepom ambijentu ulaza u Boko-kotorski zaliv. Manastir pripada kompleksu manastira Savina, a naselili su ga monasi manastira Tvrdoš.

Navedeni sakralni spomenici samo su dio spomeničkog blaga koje je kroz dugu i burnu istoriju sazdano na ovim prostorima. Krstareći i lutajući, zasigurno ćete pronaći i neku „svoju“ crkvicu, duboko skritu u zelenim oazama hercegnovskog kraja, otkrivajući tako tajne minulih vjekova.

Tvrđave

Herceg-Novi je grad i tvrđava-kula. Brojna monumentalna, fortifikaciona zdanja i ostaci profane arhitekture, najbolji su svjedoci minulih vjekova.

Tvrđava Kanli Kula ( Krvava kula, Porte di terra), nastala po ponovnom zauzeću Novog (1539. godine) od strane Turaka. U svom donjem dijelu, sa zapadne strane, tvrđava je imala cisternu, koja je kasnije služila kao zatvor. Kula je sanirana poslije zemljotresa, i danas je to jedna od najljepših ljetnjih pozornica, ne samo na crnogorskom primorju, već i na cjelokupnom Jadranu. Ljetna pozornica prima preko 1500 gledalaca, i danas se na njoj održavaju kulturno umjetničke manifestacije. Tvrđava je neposredno vezana uz Gornji grad.

Turska tvrdava poznata pod imenom Kanli-kula, u prevodu sa turskog “krvava kula” nalazi se na krajnjoj sjevernoj tački Starog hercegnovskog grada i predstavlja dio njegovog složenog fortifikacionog sistema. Vecim dijelom je podignuta na čvrstoj krečnjačkoj stijeni, na visini od oko 85 m nad morem i svojom veličinom i položajem dominira gradom.

Kanli-kula se prvi put u pisanim dokumentima pominje sredinom 17. vijeka kod turskog putopisca Evlije Čelebije. Tačno vrijeme njenog podizanja se ne zna. Više faza gradnje, koje se uočavaju u njenim zidnim masama, navode na zaključak da je njen razvoj tekao kroz duži vremenski period. Izvjesno je da je vremenom pretrpjela znatne izmjene i razaranja pa je danas teško utvrditi vrijeme njenog nastanka, mada se cini vjerovatnim da se njen nukleus zaceo još u srednjem vijeku. Svoj današnji oblik tvrdava je dobila u vrijeme turske dominacije Herceg Novim, moguće, sredinom 16. vijeka. Osnova današnje tvrđave ima oblik nepravilnog pravougaonika približne velicine 70 x 60 m sa relativno dobro očuvanim spoljašnjim zidovima i kulama na uglovima. Zidana je pretežno od grubo tesanog lokalnog kamena vezanog krečnim malterom. Na osnovu načina zidanja i položaja koje zauzimaju, za pojedine segmente tvrđave moguće je utvrditi približno vrijeme njihove gradnje. Tako bi izvjesne niže partije zapadnog zida i jugoistocne kule mogli poticati iz vremena rane upotrebe vatrenog oružja. Konačni oblik tvrđavi dali su Turci, dok su Mlečani, nakon zauzeća Herceg Novog, izvršili određene popravke jer je tvrđava u ratu bila znatno oštećena.
Prvobitno je Kanli-kula imala samo jednu kapiju, sa južne strane, koja je vodila u grad. Kasnije, moguće za vrijeme Mlečana, nakon rušenja dijela sjevernog zida, u njemu je formiran nov ulaz koji i danas služi.
U unutrašnjosti tvrđave malo je objekata sačuvano. Posebno je zanimljiva posve dobro očuvana cisterna koja se nalazi u zapadnom dijelu kompleksa. Očito je da je cisterna u nekom vremenu izgubila svoju prvobitnu namjenu i pretvorena je u zatvorsku ćeliju. Na svim zidovima cisterne nalaze se brojni crteži razlicitih tipova galija, predstave riba, grbovi, krstovi, imena i datumi. Svi crteži su urezani u malter i njih su, izvjesno je, izveli zatvorenici koji su svoje kazne izdržavali u ovoj “ćeliji”. Crteži galija su bliski tipu galija koje je Turska koristila tokom 16. i 17. vijeka, pa se može zaključiti da je cisterna u zatvor pretvorena veoma rano i da su je Turci za ove svrhe koristili veoma dugo, sve do kraja svoje vladavine Herceg Novim, o čemu svjedoči urezana 1687. godina.

ŠPANJOLA

je tvrđava čija je gradnja započela za vrijeme turske vladavine u 15. vijeku, ali je svoj današnji izgled dobila po Špancima, koji su je obnovili, kao i neke druge gradske tvrđave, i nastavili sa njenom gradnjom za vrijeme svoje jednogodišnje vladavine gradom. Prvobitno ime joj je bilo tvrđava “Gornji grad”.

Sadašnji oblik je dobila u vrijeme druge Turske vladavine u 16. vijeku. Nalazi se na sjeverozapadnoj strani grada, na brežuljku Bajer, na visini od oko 17 metara.

Tvrđava Španjola izgrađena je od strane Španaca1539. godine, iako postoji sumnja da je tvrđava mogla da se izgardi za nepunih godinu dana . Po preuzimanju vlasti od strane Turaka, Španci su za vrijeme svoje kratke, jednogodišnje vladavine, obnavljali gradske tvrđave i kule. Tako je obnovljena i tvrđava Španjola, kako je naziva domicilno stanovništvo, iako u pisanim tragovima (kartama i gravirima), stoji naziv „Gornji grad“. Od tvrđave do grada vodio je podzemni put. Izgled sadašnje tvrđave vezan je za period druge vladavine Turaka (od 1548. godine), kada su Turci porušili manju tvrđavu i izgradili novu. O tome svjedoči orjentalna arhitektura i arapski natpis nad ulazom u tvrđavu. Tvrđava se nalazi na brežuljku Bajer, na sjeverozapadnoj strani grada, na nadmorskoj visini od oko 170 metara. Sa tvrđave se pruža izuzetan pogled na ulaz u Bokokotorski zaliv. Iako je tvrđava mijenjala gospodare, uglavnom je zadržala svoj prvobitni oblik.

Tvrđava Forte Mare ( Forte di mare) ili morska tvrđava, sagrađena je uz samo more, na čvrstim morskim stijenama. U tvrđavi su sačuvani ostaci utvrđenja iz bosanskog perioda (grbovnik bosanskih velmoža isklesan na velikom kamenu). U samom podnožju tvrđave nalazi se izvor vode, koji su borci Svete lige (mletačke, papske i španske dpžave) 1687. godine iskoristili, ostavivši grad bez pijaće vode, i na taj način ubrzali osvajanje Novog.

Na mermernoj ploči koja se nalazi iznad samog izvora, uklesani su najljepši stihovi, koji su posvećeni Boki, stihovi pjesnika Alekse Šantića iz 1906. godine.
Svojom arhitektonskom cjelovitošću tvrđava dominira gradom. U ljetnom periodu koristi se kao kulturno-zabavna scena ( ljetni bioskop, disko klub i sl.)

Tvrđava Citadela sagrađena je za vrijeme Mletačke vladavine, o čemu svjedoči natpis u blizini kapucinskog manastira, iz 1702. godine. Tvrđava, odnosno kula sa zidom, nalazila se na samom moru, i zidinama je bila spojena sa donjim gradom. U zemljotresu 1979. godine ova monumentalna građevina je srušena. Ostaci zidina, na obali i moru, svjedoče o njenoj burnoj prošlosti.

Sat (Sahat) kula, Tora

Sat kula (Sahat kula, Gradski toranj) nalazi se sa zapadne strane Gornjeg grada. Izgrađena je u vrijeme turske vlasti, tu su bila glavna gradska vrata, koja su imala pokretni drveni most, iznad prokopa, kojim je tekao potok ka moru. Na zidu, kraj ulaznih vrata, stoje spomen-ploče posvećene graditeljima kule, osnivaču grada (Tvrtka I), sa bareljefom, kao i mermerna ploča, postavljena u čast oslobođenja grada 28. oktobra 1944. godine. Jedna od zanimljivosti Starog grada je i stari gradski sat na kuli, koji je tek 1995. godine zamjenjen novim, poklonom od strane grada Zemuna, grada pobratima Herceg Novog.

Stari grad je protkan brojnim utvrđenjima, kulama, podzemnim prolazima, izvorima vode… Utvrđenje Tarnovice (Karača, Karadža) je zidinama povezano sa Kanli Kulom, a podzemnim prolazom (koji je srušen) sa tvrđavom Španjola. Za vrijeme Turaka, u gardu je bilo pet izvora vode sistematski regulisanih, i svi su poticali iz izvora Karača- Crni potok. Izvori vode često su bili strateška tačka u borbama oko zauzimanja grada kroz njegovu burnu istoriju. U današnje doba aktivna su još dva izvora, dok su preostali ili presahli ili zatrpani za vrijeme zemljotresa ( 1979).

Na istočnoj strani Starog grada su gradska vrata sa odbrambenom kulom. Ta kula je nazvana Kula Sv. Jeronima, u čast Jeronima Kornera, osvajača grada (1687. godine), po zauzimanju grada od strane Mlečana.

Od značajnih fortifikacionih objekata treba istaći utvrde Mamula i Arza. Utvrda Mamula izgrađena je na malom ostrvu, na ulazu u Bokokotorski zaliv. Kružnog je oblika, prečnika cca 200 m, okružena mnoštvom agava i niskom vegetacijom. Današnje ime ostrvo Mamula je dobilo po austrijskom generalu i namjesniku dalmacije Lazaru Mamuli, Ličaninu, koji je sredinom XIX vijeka izgradio Mamulu. Na pomorskim kartama ovo ostrvce se naziva i Lastavica. Ostrvo, odnosno, tvrđava Mamula je napuštena, i danas je to „carstvo galebova“, u ljetnom periodu česta izletnička destinacija. Iako je funkcija tvrđave bila da štiti ulaz u Bokokotorski zaliv, ona je u I i II svjetskom ratu bila zloglasna tamnica, u kojoj su Austrijanci ( tokom I svjetskog rata) , i Italijani ( u II svjetskom ratu) zatvarali i mučili rodoljube; na tu temu snimljen je i film. Mamuča je udaljena od Herceg Novog 3,4 nautičke milje, i jedna je od najvećih utvrda na Crnogorskom primorju, odnosno, Jadranu.

Tvđava Mamula, udaljena je od Herceg Novog, 3,4 nautičke milje, kružnog je oblika i prečnika oko 200 m. Ulaz sa pristaništem i minijaturnom plažom, nalazi se sa sjeverne strane, dok je sa preostalih strana svijeta, njena obala strma, nepristupačna, a more duboko. Ona, po svom arhitektonskom rješenju, predstavlja najljepšu tvrđavu na Jadranu. Za vrijeme mletačke vladavine, ostrvo Lastavica, nosilo je naziv Rondina. Sredinom 19. vijeka, austrijski general i namjesnik Dalmacije, baron Lazar Mamula, poznat i kao vjenčani kum crnogorskog knjaza Danila Petrovića, na njemu je podigao tvrđavu, koja od tada nosi njegovo ime. Mamula, je tokom oba Svjetska rata služila kao kazamat. Samo tokom Drugog svjetskog rata, kroz nju je zarobljeništvo prošlo oko 1.500 rodoljuba, zbog čega ona nosi naziv i “ostrvo smrti”. O njihovom stradnju, osim potresnog natpisa, rađenog u mermeru, i postavljenog na ulazu u tvrđavu, svjedoči i film iz 1959. godine, “Kampo Mamula”, reditelja Velimira Stojanovića.

Interesantno je da tvrđava nikad nije poslužila svojoj namjeni i da sa nje nije ispaljen nijedan topovski hitac. Izgrađena je od fino tesanih kamenih kvadera, postavljene u pravilne horizontalne redove, a oblik tvrđave prati konfiguraciju ostrva.U centru tvrđave postavljeno je prstenasto utvrđenje sa nizom zasvedenih prostorija i otvorima za topove na spoljašnjem zidu.Sjeverozapadni dio prstenastog utvrđenja presjeca visoka kružna kula sa dvije etaže. Otvoreno kružno dvorište u centru kule ima cistjernu za vodu.

U tvrđavu se i danas ulazi preko pokretnog mosta koji premošćava relativno širok rov. Ovu tvrđavu predstavljaju kao najveću i najbolje očuvanu austrougarsku fortificaciju na Jadranu zbog njene monumentalnosti, izrazite preciznosti gradnje i savršene funkcionalnosti.

Utvrda Arza smještena je na udaljenosti od 1 nautičke milje od tvrđave Mamula, na istoimenom rtu Arza (Punta di Arza). Zajedno sa Mamulom i tvrđavom Prevlaka, na rtu Oštra ( u republici Hrvatskoj), služila je kao štit nepoželjnom ulasku u Bokokotorski zaliv. Od profane arhitekture treba istaknutu zgradu Zavičajnog muzeja i zgradu Arhiva Herceg Novog.

Zavičajni muzej nalazi se na Toploj, na izuzetno atraktivnoj lokaciji, i svojom arhitektonskom cjelovitošću i ambijentalnošću (botaničkom baštom) dominira ovim djelom grada. Zgrada Zavičajnog muzeja je zadužbina Novljanina Komnenovića i njegove žene Olge, i sagrađena je pre više od 150 godina.Objekat je sagrađen u primorskom stilu, sa detaljima iz pseudo-baroka. Zgrada Zavičajnog muzeja, svojim sadržajem, vodi nas u najdublju istoriju ovog kraja. Tu je bogata zbirka preistorijskih arheoloških nalaza, zbirka predmeta od neolita do kasne antike i ranog srednjeg vijeka, kao i brojni grobni nalazi i keramički fragmenti ilirskog ritualnog posuđa, zatim fragmenti dekorativne plastike iz doba antike i ranog srednjeg vijeka, kao i amfore. Tu je i bogata zbirka gravira i fotografija, i dokumenata iz istorije ovog kraja. Sastavni dio muzja čine Etnografsko odjeljenje i odjeljenje NOR-a i revolucije, koji upotpunjuju istorijski kontinent ovog kraja.

Zgrada Arhiva Herceg Novog, sagrađena 1885. godine, primjer je arhitekture kasnog gotičkog stila. Stradala u zemljotreu 1979. godine, zgrada je ubrzo obnovljena i danas predstavlja reprezentativnu instituciju kulture Herceg Novog. Arhivska građa datira od 1687. godine ( najstariji dokument je iz 1685. godine) i seže do današnjih dana. Građa sadrži dokumenta vezana za izučavanje rada sudske uprave, trgovine, pomorstva, zanatstva, zdravstva, migracije, društvenih odnosa i sl.

U neposrednoj blizini zgrade Arhiva je i Gradska biblioteka sa knjižnim fondom od preko 30.000 knjiga, sa brojnim legatima. Zbirka biblioteke obuhvata stare i vrijedne knjige, monografske, periodične i kartografske publikacije, grafičke mape i gravire, kao i ostalu stručnu literaturu i beletristiku.

Šetajući glavnom gradskom ulicom, popularnom Njegoševom, naići ćete na spomen- kuću književnika Ive Andrića, našeg nobelovca, koji je tu živio i stvarao. Danas je to Klub književnika u kome se održavaju književni susreti i pjesničke večeri, a u ljetnom periodu i sajam knjiga sa pratećim sadržajima. U sklopu kluba je i restoran otvorenog tipa, sa ljetnom baštom, omiljeno sastajalište ljubitelja pisane riječi. Idući dalje Njegoševom ulicom, naići ćete na bivšu rezidenciju vladike Savatija Ljubibratića, sagrađenu 1700.godine. U dvorišnom dijelu nalazi se mali zvonik.

Ovo je samo dio znamenitosti Herceg Novog. Ostalo prepuštamo, Tebi, putniče namjerniče, da u svojoj neutoljivoj žeđi za duhovnim blagom iznađeš još neotkrivenu tajnu.

89 crkava hercegnovske opštine

Na području Opštine Herceg-Novi ima 99 crkvenih objetaka, i to 74 pravoslavnih i 14 rimo-katoličkih, kao i 11 ruševina. Ovi sakralni objekti nalaze se u dvanaest srpsko-pravoslavnih crkvenih opština, dva srpsko-pravoslavna manastira i tri rimokatoličke župe.

1. Sv. Nikola u Kruševicama, 18. vijek. Predanje govori o starijoj crkvi nedaleko od sadašnje. Obnovljena u 18. vijeku.

2. Sv. Petka u Mokrinama – Petijevići, 17. vijek. Po predanju je podignuta na temeljima starije crkve.

3. Sv. Varvara u Mokrinama, Gojkovići, 17 vijek. Obnovljena 1849. godine. Mokrine se prvi put spominju 1336. godine u Kotorskom arhivu.

4. Sv. Vasilije Ostroški, Mokrine, Svrčuge, 1726.

5. Sv. Đorđe Mokrine, Lazarevići, početak 18. v.

6. Sv. Gospođa, Prijevor. Po predanju veoma stara, 17. vijek. Obnovljena 1875. godine.

7. Sv. Stefan, Sutorina (Šćepanovići), 17-18. vijek.

8. Sv. Gospođa, Mojdež (Brajevići), 1701. godine.

9. Sv. Spas (ili Sv. Voznesenja Hristovog), Mojdež, 1771. godine.

10. Sv. Jovan, Sutorina (Rajevići). Predanje govori o 12. vijeku, obnovljena 1721. godine. Sačuvani stećci sa uklesanim figurama.

11. Sv. Nikola, Sutorina (Lučići), 17-19. vijek.

12. Sv. Neđelja, Mojdež (Potplanina), početak 16. vijeka. Obnovljena 1891. god.

13. Sv. Đorđe, Sutorina (Ćenič), 1650. g. Obnovljena 1875. godine.

14. Sv. Preobraženije, Igalo (Sutorina), 1875.

15. Sv. Ilija (Ilijina Kita), Žvinje, 1600. godina. Po predanju mnogo starija.

16. Sv. Đorđe, Sutorina, Žvinje, 17. vijek.

17. Sv. Časnog krsta. Mokrine (Crljeno Brdo). 17. vijek.

18. Sv. Ilija, Mokrine, 1704. godine. Predanje govori da je postojala starija crkva na Crljenom Brdu.

19. Sv. Trojica, Ratiševina, 18. vijek. Bila je nekada u okviru manastira Podplanina, kojeg je uništila francuska ekspedicija 1806. godine.

20. Sv. Nikola, Kameno, 1701. godine. Mjesto se prvi put pominje u kotorskim dokumentima 1335. godine.

21. Sv. Stefan, Kameno, 1702. Obnovljena 1787.

22. Sv. Jovan. Kameno. Obnovljena 1805. g. na starijim temeljima.

23. Sv. Toma, Trebesin, 1778. godine. Pored ostataka mnogo starije crkve Sv. Petra.

24. Sv. Stefan, Sušćepan, obnovljena u 19. vijeku. Temelji iz 9-10 vijeka.

25. Sv. Đorđe, Herceg-Novi, Topla. Iz 1688. godine.

26. Sv. Spas, Herceg-Novi, Topla, 1713. Obnovljena 1864. Centar Topaljske komunitadi 17013-1797.

27. Samostan Sv. Antona, Herceg-Novi, 17-18. vijek.

28. Sv. Leopold, Herceg-Novi, 17-18. vijek. Raniji naziv crkve Sv. Marija, odnosno Sv. Franjo.

29. Sv. Arhanđel Mihailo, Herceg Novi, 20. vijek.

30. Sv. Jeronim, Herceg-Novi. 17-19. vijek.

31. Sv. Ana, Herceg-Novi, Savina. 16. vijek, obnovljena u 20. vijeku.

32. Sv. Sava, Herceg-Novi, Savina. 15. vijek. Na temeljima kasnoantičke arhitekture.

33. Mala crkva Uspenja Bogorodice, Herceg-Novi, Savina. 15. vijek. Na temeljima crkve iz 1030. godine.

34. Sv. Sergije i Vakh, Podi, 15. vijek. Predanje govori da je starija, 8. vijek.

35. Sv. Arhanđel Mihailo, Podi (Brajkovina), 17. vijek. Po predanju vrlo stara.

36. Sv. Nikola, Žlijebi, 17. vijek. Crkva je u obnavljanju zadržala izvorni krov od kamenih ploča.

37. Sv. Stefan, Sasovići, Kuti, 1687. godine. Ranija vrlo stara crkva, bila je van porte i sadašnjeg groblja, gdje se spominje sahranjivanje još iz stare Župe Dragačevice.

38. Sv. Roko, Meljine. 1730. godine. Meljine se prvi put spominje u dubrovačkim dokumentima 1326. godine kao luka Župe Dragačevica.

39. Sv. Andrija, Kuti. 15. vijek. Temelji iz 11. vijeka.

40. Sv. Gospođa, Kuti. 15. vijek. Predanje govori o godini 1050., staro parohijsko groblje i da je građena u vrijeme Saracena – 9. vijek.

41. Sv, Trojica, Kuti. 1726. godine. Ima arheoloških indicija o starijoj crkvi.

42. Sv. Ilija, Lastva, Kuti. 18. vijek. Posjeduje stećak sa imenom familije Vukosavljević.

43. Sv. Đorđe, Kuti, Glogovik. 1690. godine. Predanje govori o starijoj crkvi, sa veoma starim grobljem i sa dvije grobnice sa predstavama solarnog diska.

44. Sv. Vasilije Ostroški, Kumbro. 19. vijek.

45. Sv. Neđelja, Kumbor. 19-17. vijek.

46. Sv. Pokrov Bogorodice, Kumbor. 17. vijek. Predanje govori o 15. vijeku.

47. Sv. Simeon, Đenovići. 16. vijek. Staro arhaično groblje.

48. Sv. Đorđe, Ubli. 17-18. vijek. Staro parohijsko groblje.

49. Sv. Gospođa, Ubli. 14-18. vijek. U blizini nekropola – stećaka.

50. Sv. Nikola, Bjelske Kruševice, Repaji. 16-18. vijek.

51. Sv. Stefan, Đenović. 1870.

52. Sv. Spiridon, Đenović. 1870-1910. godine.

53. Sv. Nikola, Đenović. 16-17.vijek.

54. Sv. Jovan Preteča, Kalimož, Bjelske Kruševice. 17. vijek. Predanje govori o 15. vijeku. Kalimož dolazi od grčke riječi Kalimog – tabor, zbijeg, a izvor u blizini naziva se Kalinaos – lijepa voda.

55. Sv. Vrači, Bijela. 18. vijek.

56. Sv. Nikola, Baošić. Po predanju iz 16. vijeka. Obnovljena u 18. vijeku.

57. Sv. Jeremija, Bjelske Kruševice. 17. vijek.

58. Sv. Arhanđel Mihailo, Bjelske Kruševice. 16. vijek. Obnovljena u 19. vijeku.

59. Riza Bogorodice, Bijela. Podignuta u 19. vijeku na temeljima crkve iz 12. vijeka.

60. Sv. Petra, Bijela, (Klin – na brdu). 1783. godine.

61. Sv. Tekla, Bjelske Kruševice. 1400. godine, obnovljena u 20. vijeku.

62. Sv. Gospođa, Bijela, 18. vijek.

63. Sv. Petar, Bijela. Na temeljima crkve iz 9. vijeka, obnovljena u 15. i u 18. vijeku.

64. Sv. Ana, Đurići, Kamenari. 16-17. vijek.

65. Gospa od Rozarija, Kamenari. 19. vijek.

66. Sv. Neđelja, Kamenari, Jošica. 19. vijek. Na temeljima starije crkve.

67. Sv. Nikola, Kamenari. 18. vijek.

68. Sv. Ana, Kamenaru. 19. vijek.

69. Sv. Gospođa od Karmela, Luštica, Rose. 18. vijek.

70. Sv. Trojica, Luštica, Rose. 17. vijek.

71. Sv. Pantelejmon, Luštica, Klinci. 17-18. vijek.

72. Sv. Hariton, Luštica, Klinci. 16-17. vijek.

73. Sv. Tripun, Luštica, Klinci. 16-18. vijek.

74. Sv. Sava, Luštica, Klinci. 1800. godine. Naziv mjesta su Klinci dobili po prezimenu klinčići iz 14. vijeka – Tvrtkovog doba.

75. Sv. Arhanđel Mihailo, Luštica, Klinci. 1670. godine. U njoj je sačuvan triod u kome se spominje Stefan ’’od Skadra’’, tj. Venecujanski štampar Srefan skadarnik.

76. Sv. Petka, Luštica, Mrkovi. 1600. godine.

77. Kompleks manastira Sv. Vavedenja, Luštica, Mirište, ostrvo Žanjice. 15-16. vijek.

78. Sv. Tripun, Luštica, Mrkovi. 20. vijek. Predanje govori o starijoj crkvi.

79. Sv. Lazar, Luštica, Mrkovi. 1600. godine.

80. Sv. Jovan, Luštica, Žanjice – Marovići, 19. vijek. Na temeljima kasnoantičke bazilike.

81. Sv. Neđelja, Luštica, Zabrđe, Mendegaji. 17-18. vijek.

82. Sv. Andrija, Luštica, Zabrđe, Mitrovići. 18. vijek.

83. Sv. Gospođa, Luštica, Zabrđe, Trojanovići. 1783. godina.

84. Sv. Gospođa, Luštica, Radovanovići. 1787. godina.

85. Sv. Georgije, Luštica, Radovanovići. 16-17. vijek.

86. Sv. Nikola, Luštica, Radovanovići. 15-17. vijek.

87. Sv. Petar i Pavle, Luštica, Brguli. 15-16. vijek.

88. Sv. Vartolomej, Luštica, Brguli, Mardari. 15. vijek.

89. Velika crkva Uspenja Bogorodice, Manastir Savina. 177-1799. godine, sa malom crkvom Uspenja Bogorodice, konakom i Riznicom.

Lazaret je atraktivna i impozantna građevina, koja je u vrijeme kada je izgrađena (18. vijek) predstavljala glavnu zdravstvenu i sanitetsku ustanovu za Boku kotorsku. Nalazi se u Meljinama, a datira iz 1732. godine. Gradili su je Mlečani u klesanom kamenu, koji su kaluđeri pripremali za gradnju velike manastirske crkve na Savini. U dvorištu ove građevine nalazi se kapela Sv. Roka građena 1730. godine, u vrijeme izgradnje samog Lazareta. Crkva je rekonstruisana 1892. godine. U središtu ovih građevina ograđenih zidom sa dvoje vrata i tri atrijuma sa nekoliko manjih zgrada nalazi se fontana. Ispred zgrade se nalaze dva pristaništa, jedno veće sa lukobranom i jedno manje.

Park bivšeg hotela Boka je pravi botanički vrt, lociran u samom centru grada. Formiranje parka otpočelo je kada i gradnja hotela, 1908. godine, pravi oblik i sadržinu dobija za vrijeme Prvog svjetskog rata, posebno 30-ih godina prošlog vijeka. U parku se nalazi preko 80 vrsta biljaka, koje su bokeljski pomorci donosili iz raznih krajeva svijeta. Do 1979. godine u parku se nalazio i ribnjak, koji je tada srušen zbog posljedica koje je imao hotel „Boka“ od zemljotresa, ali je 2000. godine, zajedničkom akcijom Turističko-informativnog centra i Opštine Herceg Novi, ribnjak ponovo izgrađen po projektu Novljanina Bora Dabovića, projektu koji je, uglavnom, bio skoro identičan prvobitnom projektu inženjera Momčila Tapavice, i na starom, skoro istom, mjestu.

Plava špilja je jedna od najatraktivnijih u nizu pećina koje se nalaze na poluostrvu Luštica, smještena između uvale Zlatna luka i Rta Mokra gora. Udaljena je od Herceg Novog 5,7 kilometra. Ima dva otvora pod uglom od 45 stepeni, visina od nivoa mora do vrha tavanice je 9 m., a dubina 3 – 4 m. Svoj naziv je dobila po neobično plavoj boji koja nastaje tokom vedrih dana, refleksijom sunčevih zraka koji se odbijaju od njenu površinu. U nju se može ući običnom barkom ili manjim brodićima.

Ostrvo Mamula
Ostrvo Mamula na pomorskim kartama je poznato pod nazivom Lastavica, dok je svoje opšteprihvaćeno ime Mamula dobilo po austrijskom generalu Lazaru Mamuli koji ga je utvrdio sredinom 19. vijeka. Mamula je nenaseljeno ostrvo na samom ulazu u Bokokotorski zaliv, udaljeno od Herceg Novog 3,4 nm. Kružnog je oblika, prečnika 200 m, obraslo niskom vegetacijom, sa plažom i pristaništem na sjevernoj strani. U vrijeme oba svjetska rata na ovom ostrvu je bio zatvor i kao znak sjećanja na taj period postavljena je spomen ploča. Za oživljavanje i turističku valorizaciju ovog izuzetno atraktivnog ostrva napravljeno je nekoliko projekata, ali nijedan nije do sada realizovan. Mamula je i dalje napušteno ostrvo, ali i omiljeno ljetno izletište.

Park Savinska Dubrava
Od bivšeg motela „Dubrava“ (danas zgrada direkcije HTP „Boka“ AD) prema istočnoj strani grada, prema Meljinama, vodi put u Savinsku dubravu. Cijelom Dubravom, kroz čemprese, borove, kestenove, grabove i hrastove, uz nekoliko prelijepih vidikovaca, krivudaju staze bogom dane za rekreaciju. Asfaltni put kod ulaza u Manastir Savina trasiran je tako da se jedan stoljetni hrast medunac našao usred asfalta – na sredini kolovoza i dan danas odolijeva automobilima.

Nebesko ognjište je vrlo neobična stara porodična kuća, pretvorena u izložbeni prostor, vajarski atelje, prepuna eksponata autora Koste Kilibarde. Ovaj izvorni umjetnik, zajedno sa prirodom, njeno drvo preobražava u najrazličitije oblike i sadržaje dajući im pritom jedan novi život i trajanje. Ova svojevrsna „galerija“ nalazi se na brdašcetu Lalovina, u Zelenici.

Hotel „Plaža Zelenika“
Hotel „Plaža Zelenika“ je prvi hotel u Crnoj Gori, hotel koji je doživio svoj veliki jubilej, 100 godina postojanja. Naime 1902. godine dr. Antal Maguar, plemić porijeklom iz Budimpešte, sagradio je hotel na samoj obali mora, na plaži okruženoj borovima i zelenilom, pa je po tome i dobio svoje prvobitno ime „Pansion na zelenoj plaži“. U ovom hotelu prvi gosti su bili stranci pa je to ujedno bio i zacetak inostranog turizma. Zahvaljujući potomcima osnivača hotela, prije svega unuku osnivača Cabi Madaru, istorijatu i značaju ovog hotela posvećeno je mnogo novinarskih reportaža, tv emisija, publikacija, a najznačajnija je svakako knjiga Hotel „Plaža Zelenika“ Cabe Madjara, kao i knjiga „Zelenika….. kolijevka turizma“ njegovog brata dr. Zoltana Maguara. Od 1948. godine, kada je hotel nacionalizovan, promijenio je nekoliko vlasnika, a od 1991. godine u njemu je sjedište Komande RMVJ. Ono što predstavlja svojevrstan kuriozitet je da je to jedini sačuvan hotelski objekat iz tog, a takođe i iz kasnijeg perioda između dva svjetska rata.

Gradska stepeništa -Ulice
Herceg Novi je primorski grad, jedan od onih u kojima su ulice, vrlo često, u stvari stepeništa. Kod Novog je još specifično i to da su neke od tih „ulica“ dosta dugačka stepeništa pa su, samim tim, vrlo naporna turistima i gostima grada. Ulice koje su, u stvari, stepeništa nose sljedeća imena: DANICE TOMAŠEVIĆ, RISANSKA, JOVA DABOVIĆA, 28. OKTOBRA, DAŠA PAVIČIĆA, LUKE MATKOVIĆA, MARKA CARA, SIMA MATAVULJA, MARKA VOJNOVIĆA.

Turizam

Počeci turizma na ovom području sežu u XIX vijek. Iz tog doba postoje prvi zapisi (Sima Matavulja) o Gostionici Šjora Roze. Kafana „Bella Vista“, porodice Sava Bačanovića, sa 25 kreveta „za strance“ pominje se 1872. godine. Razvoj modernog hotelijerstva u Herceg Novom, moglo bi se sa pravom reći i u Boki kotorskoj i Crnoj Gori, počinje izgradnjom pansiona “Pansion na Zelenoj Plaži” u Zelenici, kasnije zvanog samo hotel “Plaža”. Ovaj hotel je sa radom započeo 1902. godine, ali je dozvola kojom je Opštinsko upraviteljstvo dozvolilo gradnju ovog hotela mađarskom plemiću Dr. Antal Maguaru iz Budimpešte, takođe iz XIX vijeka – datirana je 24. novembra 1898. godine. “Akcionarsko društvo za građevine i saobraćaj Herceg Novi“ je 1909. godine zatražilo dozvolu za izgradnju hotela “Boka” u samom centru Herceg Novog, koji počinje sa radom 1913. godine sa 43 sobe i „centralnim ogrijevom i vrućom kupelji“. Ovaj je hotel godinama bio svojevrsni simbol i zaštitni znak grada, a, između ostalog, na Sajmu turizma u Parizu 1932. godine osvojio je zlatnu medalju za „komfor i uslugu“. U katastrofalnom zemljotresu 1979. godine znatno je oštećen i nepunu godinu dana kasnije je morao biti srušen. Ukras hotela i njegovog parka, nadaleko poznatog po rijetkim mediteranskim biljkama, bio je ribnjak koji je iz istih razloga bio srušen. Akcijom Turističkog centra i Skupštine opštine ribnjak je 1998. godine vraćen na isto mjesto u istovjetnom izgledu…….

U periodu između dva svjetska rata u Herceg Novom je radilo više hotela među kojima: „Amerika“, „Rudnik“, „Jadran“, „Balkan“, „Savina“, „Evropa“, „Topola“, „Erceg Novi“, „Srpski hotel“, „Beograd“…. Godine 1926. svoja vrata gostima otvorio je i hotel „Plaža“ vlasništvo porodice Trani na približno istom mjestu na kojem se nalazi i danas. Godine 1906. Tomo M. Katurić je dobio dozvolu za držanje konačišta u Kamenarima, a 1929. godine u Igalu je otvoren hotel „Igalo“ vlasništvo porodice Janković. U Zelenici, pored već pomenutog hotela „Plaža“, radio je i hotel „Boka“, tik uz gorepomenuti hotel, vlasništvo Obrena Dunđerovžića, kojeg su Nijemci digli u vazduh pri povlačenju 1944. godine, kao i hotel sa istim imenom – vlasništvo Blagoja Mićunovića.

Herceg-Nov
U vrijeme između dva svjetska rata osnovana su, među prvima na Jadranu, i dva turistička društva: „Savina“ u Herceg Novom 1922. godine i „Igalo“ u Igalu 1924. godine. Intenzivan i organizovan razvoj turizma novijeg doba na ovom području vezuje se za šezdesete godine prošlog vijeka kada su izgrađeni skoro svi i danas postojeći hoteli, koji su to doba bili i veliki i moderni. Jedino su hotel „Plaža“, u današnjem izgledu, i II faza Instituta „Dr. Simo Milošević“ – Mediteranski zdravstveni centar izgrađeni kasnije, 1980. odnosno 1988. godine.

Još davne 1929. godine hercegnovska opština je proglašena za „morsko kupalište i klimatsko lječilište“ jer od davnina se znalo za ljekovita svojstva priobalnog morskog mulja zvanog „igaljsko blato“ i mineralne vode „igaljske slatine“. Vremenom, razvojem Igala, termin klimatsko lječilište se gubi kao termin za cijelu Opštinu. Već pomenuti hotel „Igalo“, sa 16 soba i 40 ležaja, bio je podignut upravo na mjestu gdje se nalazi današnja zgrada Prve faze Instituta i već tada je imao, naprimjer, hotelski automobil koji je dočekivao goste u pristaništu ili aerodromu „Gruda“. 1930. godine je izvršeno ispitivanje igaljskog blata u laboratorijumu poznatog francuskog lječilišta Viši koje je definitivno potvrdilo njegovu izuzetnu ljekovitost, ali tek nakon Drugog svjetskog rata, zahvaljujući dr. Svetozaru Živojinoviću realizovani su davno donijeti planovi o osnivanju lječilišta u Igalu, koje je Odlukom vlade Crne Gore od 1.11 1949. godine konačno i osnovano.

Rivijera

Za orijentaciju prilikom uplovljavanja u teritorijalno more Crne Gore, odnosno ulaska u Bokokotorski zaliv, poslužiće vam rt Oštra, sa lijeve strane i ostrvo tvrđava- Mamula, sa desne strane.

Za Bokokotorski zaliv važe posebni propisi za plovidbu:

a) zabranjeno je zaustavljanje, pristajanje i sidrenje u morskom prolazu na ulazu-izlazu u Bokokotorski zaliv;

b) sva plovila moraju samnjiti brzinu na najviše 12 čv, au prolazu kroz Kumborski tjesnac i tjesnac Verige najveća brzina je 8 čv. Prilikom plovidbe kroz kumborski tjesnac svi plovni objekti (brodovi, jahte, čamci…) moraju prolaziti na daljini najmanje 50 metara od željezničko-betonskog pristaništa (mosta) u Kumborskoj luci.

Od rta Oštra 42º 24′ i 18º 32′, svjetlo na W strani ulaza u Boku Kotorsku. Dalje za plovidbu kroz Bokokotorski zaliv, odnosno uz hercegnovsku rivijeru susrećete se sa brojnim mjestima (markirani na nautičko-turističkoj karti). Radi lakše orijentacije daće se prikaz značajnih središta.

U samom Herceg Novom luka i marina smješteni su na sjevernoj obali zaliva. Za orijentaciju će poslužiti kameni obelisk sa svjetlom na glavi lukobrana i zidovi tvrđave. Prilikom uplovljavanja naročito treba obratiti pažnju na hrid Karatoč ( prilazeći sa jugoistoka), a pri ulazu u luku –marinu na dvije hridi Rogovi, 200 m sjeverozapadno od početka lukobrana; na daljini od 20-tak metara pažnju treba obratiti na potopljeno kamenje. Jahte se mogu vezati na početak lukobrana, glavu lukobrana (dubina 3-7 m). Smještajni kapacitet luke je 40 vezova. Maksimalna dužina broda koji puni gorivo u luci 20 m, dok je maksimalni gaz za punjenje goriva 2,5 m.
Snadbjevanje, kao i ostale usluge mogu se dobiti u samom gradu Herceg Novom, ili u Igalu, a snadbjevanje gorivom vrši se u marini.

Idući obalom, na 3. km istočno od centra Herceg Novog, smjestilo se pitoreksno turističko naselje Meljine, sa morskom obalom u dužini od 1 km. Naselje se spominje i prije osnivanje grada Herceg Novog, kao luka Dračevica, u jednom Dubrovačkom dokumentu iz 1371. godine. Sve do 1936. godine, Meljine su imale Lučku kapetaniju. U Meljinama se nalazi jedan od najstarijih i najočuvanijih lazareta na Jadranu, koji danas egzistira kao odmaralište i poslovni objekat u sklopu A.D. „Južni Jadran“. Meljinski lazaret sagrađen je 1729. godine, a 1741. godine dovedena je u njega i živa voda sa Savine. Lazaret, kakav je danas, predstavlja jednu od najvećih i najinteresantnijih građevina Boke XVIII i XIX vijeka. Ispred lazareta nalazi se luka (marina) sa dva pristaništa, jedno je veće, a drugo manje.

Zelenika 42º 27′ i 18º 35′, nalazi se na udaljenosti od 4.5 km istočno od Herceg Novog, sa morskom obalom dugom 2 km. Zgrada nekadašnjeg hotela, na samoj obali, crkva ( manastir Savina) i lučko svjetlo na pristaništu orjentacija su pri uplovljavanju. Luka je izložena južnim i jugozapadnim vjetrovima, uz moguće udare jake bure. U luci se mogu vezivati jahte i brodovi. Dubina mora je od 4-6 metara ( na jugozapadnoj strani), odnosno 5-8 metara na jugozapadnom dijelu pristaništa. U mjestu je ispostava Lučke kapetanije Kotor i carinarnica. Luka (marina) je otvorena za međunarodni saobraćaj tokom čitave godine. Snadbjevanje gorivom, vodom i ostalim robama i uslugama, moguće je u luci ili samom mjestu. Naziv Zelenika potiče od mediteranske zimzelene biljke zelenika. Zelenika je preteča turizma u opštini i poznata luka (stanica) nekadašnje uske pruge Uskoplje-Zelenika. Sjeverno od Zelenike je selo Kuti, koje se prvi put spominje 1450. godine za vrijeme vladavine Stefana Vukšića Kosače, a ime je dobilo po svom specifičnom položaju „Kutak“. U Kutima se nalazi veliki broj crkava i ruševina crkava.

Idući dalje ka istoku, na 6. km od Herceg Novog, nalazi se turističko naselje Kumbor. Ime je dobilo po italijanskoj riječi „conborgo“, što u prevodu znači predgrađe (starog grada, Stoli). Predanje kaže da je grad Stoli potonuo u vrijeme zemljotresa. Kumbor se kao Combur spominje u Mletačkim dokumentima iz 1758. godine. U Kumboru je nekoliko sakralnih spomenika. Neposredno uz Jadransku magistralu smješten je prelijepi hotel „ Xanadu“, „A“ kategorije, sa bazenom, komfornim sobama, i uopšte visokim nivoom usluga. Idući dalje Jadranskom magistralom, na 8 km istočno od Herceg Novog nalaze se Đenovići, turističko naselje koje je po predanju bilo naseljeno i u grčko-rimsko doba, kao grčka naseobina Stoli (Stolium). I danas se lokalitet na zapadnoj obali Đenovića tako naziva. Predanje kaže da je bio stari grad koji je potonuo u more, vjerovatno zbog zemljotresa. I dan-danas se u moru, na nekoliko metara dubine, mogu opaziti zidine pravilnog geometrijskog oblika. Današnje ime Đenovići ( Gioneoevich) prvi put se spominje u mletačkim dokumentima. U samom mjestu je nekoliko sakralnih spomenika, odnosno crkava: Sv. Spiridona i Sv. Nikole, i ostaci crkve Simeona Stolnika.

Na 12. km istočno od Herceg Novog prostire se turističko naselje Baošići, u dužini od 2 km. Po jednom predanju ime je dobilo po porodici Balšić, koja je nastanjivala ovaj kraj, a po drugom po Baoši Cvjetkoviću, koji je ovdje naselio iz Zete 1590. godine.

Od davnina stanovnici Baošića su bili vrsni ribari i zanatlije, a posebno pomorci. Za procvata pomorstva u Boki, Baošići su u jednom periodu imali preko 30 brodova duge plovidbe i preko 50 pomorskih kapetana.. Baošići obiluju znamenitostima, a naročito iz vremena turske vladavine, iz koga su sačuvani ostaci utvrđenja Kulina.

Bijela, 42º 27′ i 18º 40′, gradić na sjevernoj obali Tivatskog zaliva. Orjentacija je Jadransko brodogradilište Bijela, odnosno dokovi brodogradilišta.

Dok se dokovi dižu ili spuštaju, obavezno je smanjiti brzinu plovila. Pristajanje je moguće samo uz dopuštanje uprave brodogradilišta. U neposrednoj blizini je pristanište hotela „Delfin“, gdje mogu pristati jahte i izletnički brodići. Mjesto je izloženo južnim vjetrovima i talasima. Snadbjevanje se vrši u mjestu Bijela. Od Herceg Novog Bijela je udaljena 13 km, u pravcu istoka. Nekada je to bilo selo vrsnih brodograditelja, pomoraca, ribara i vinogradara, a tradicija brodograditelja nastavljena je i do danas. Bijela je danas turističko naselje sa hotelima „Delfin“, i hotelom „Park“, kao i brojnim privatnim i društvenim smještajnim kapacitetom (vilama, pansionima).

Postoji mišljenje da je naziv Bijela postojao oduvijek, iako se prvi put Bijela spominje u jednom kotorskom dokumentu iz 1333. godine pod imenom „Sankti Petri“ (Sv. Petar), i to u okviru Kotorskog distrikta, dok se u jednom drugom dokumentu, iz 1355. godine, pominje pod sadašnjim nazivom. Zapravo, Sankti Petri je bilo ime lokaliteta gdje se nalazio benediktinski manastir i crkvica, a danas se taj lokalitet naziva Rake.

Naziv lokaliteta je, vjerovatno, vezan za prostrano i plodno polje duž kojeg je tekao potok nazivan i rijekom (otuda i naziv lokaliteta Podrijeku). Ima indicija o pripadnosti Bijele župi Dračevici, odnosno njenom središnjem mjestu unutar župe. U Bijeloj se nalaze značajni sakralni spomenici: crkva Riza Bogorodice, podignuta 1824. godine na mjestu stare crkve, sa izuzetno vrijednim fresko-slikarstvom; crkva Sv. Petra iz rane preromantike iz IX vijeka; crkva Sv. Gospođe.

Na početku tjesnaca Verige, a na 15. km istočno od Herceg Novog, smjestilo se malo naselje Kamenari; od tog mjesta trajekt prevozi putnike do Lepetana, na drugoj obali Bokokotorskog zaliva. Naziv je dobilo po vrsnim kamenorescima, kamenarima.

Mnoge crkve i palate na našoj obali, ali i u Veneciji, izgrađene su od nadaleko poznatog crvenog kamena iz zaseoka Đurići. Tjesnac Verige je širok svega 350 metara, i to je najuži tjesnac u Bokokotorskom zalivu. Priča se da je ime dobio po nevoljnom događaju iz 1624. godine, kako stoji u zapisima kada su u Boku uplovili gusari iz sjeverne Afrike, potom opustošili grad Perast. Nakon toga događaja, kako predanje kaže, Peraštani i Kotorani, da bi se obezbjedili od iznenadnih gusarskih upada, u najužem dijelu tjesnaca, razvili su s jedne obale na drugu, gvozdeni lanac-verige. Danas su Kamenari najpoznatiji po trajektu „Catari“. Trajekt skraćuje put oko Bokokotorskog zaliva. U ljetnom periodu radi non-stop, a zimi do 22,00 sata. U Kamenarima ima više sakralnih spomenika od kojih najviše dominira crkva Sv. Neđelja iz 1704. godine, izgrađena na brdu iznad Kamenara. Sa Kamenarima se završava čuvena Hercegnovska rivijera, koja pljeni svojom atraktivnošću, bilo da krstarite Bokokotorskim zalivom ili se vozite Jadranskom magistralom.

Izletišta

Ako se atraktivnost turističkih mjesta vrednuje po njihovim izletištima i kupalištima, odnosno plažama, onda za Herceg-Novi možemo slobodno reći da je u preimućstvu u odnosu na druge centre u svom bližem i daljem okruženju. U tom smislu, hercegnovska izletišta i kupališta možemo podjeliti, u odnosu na udaljenost na:

spoljni dio Bokokotorskog zaliva: Rose, Žanjic, Mirište, Mamula, Plava špilja, uvala Trašte, Bigovo, poluostrvo Luštica….
prema hercegnovskoj rivijeri: Meljine, Zelenika, Kumbor, Đenovići, Baošići, Bijela i Kamenari…
unutrašnjost Bokokotorskog zaliva: Morinj, Risan, Perast, ostrva Sv. Đorđe i Gospa od Škrpjela, Kotor, Prčanj, Stoliv, Lepetani, Tivat…
izletišta šireg područja:
– izletišta Crnogorskog primorja: Budva, Bečići, Miločer, Sveti Stefan, Petrovac, Bar, Ulcinj, Ada Bojana….

– planinsko zaleđe: Orjen, Mojdež, Žvinje i Vratlo…

– kontinentalni dio Crne Gore: Lovćen, Cetinje, manastir Ostrog, Žabljak, Skadarsko jezero…

ROSE- malo ribarsko mjesto na sjeverozapadnoj obali poluostrva Luštica, naspram Herceg Novog, udaljeno 1,7 nautičkih milja ( 1 nautička milja= 1852 m). Rose su tipična mediteranska varošica sa kućama koje su zbijene i poređane ispred pristaništa-rive. Nekada je ovo bila stara grčka naseobina Punto Roza koju su Saraceni ( tako u srednjem vijeku Evropljani nazivaju Arape), porušili 867. godine. Od tog vremena, Rose nisu uspjele povratiti svoju pređašnju slavu. Značaj Rose spominje se i u zapisima vizantijskog cara Konstantina Profirogenita 841. godine. S obzirom na svoj položaj i zaštićenost od vjetrova, Rose su u prošlosti često služile kao sklonište za jedrenjake, a jedno vrijeme tu je bila carina i Lučka kapetanija, kao i karantin za moreplovce koji su ulazili u Boku. Rose su uglavnom izgrađene u XVII i XVIII vijeku, u periodu zlatnog doba bokeljskog pomorstva, kada su mnogi Luštičani svojim jedrenjacima plovili Sredozemljem i drugim morima svijeta. U Rosama se nalazi pravoslavna crkva Sv. Trojice, oko koje je groblje gdje su sahranjeni poznati pomorski kapetani. Tu je i crkva Sv. Gospe, sagrađena 1783. godine od strane mletačkog vojskovođe Antonija Alberta. Inače, čitave Rose, kao i poluostrvo Luštica, bremenito je arheološkom iskopinama, a posebno su interesantna hidro-arheološka iskopavanja, na kojima su pronađena topovska đulad, sidra, keramika, kao i jedan stari španski brod s početka XVI vijeka, koji je doživio brodolom prevozeći keramiku za bosanske dinastije. Samo mjesto je okruženo bujnom mediteranskom vegetacijom: borovima, čempresima, maslinama, rogačima… Tu se nalazi i mala pješčana plaža „Malo Rose“ nedaleko od luke, u pravcu sjevera, idealno mjesto za one koji žele da se odmaraju i miru i tišini, sanjajući minule vjekove. Tokom čitave godine Rose su povezane stalnom brodskom linijom sa Herceg Novim, a u ljetnim danima turističke brodice navraćaju i više puta na dan. Rose treba vidjeti i doživjeti, gledajući sa njihovih karakterističnih vidikovaca (Belvedera). Tad ćeš, putniče namjerniče, možda i otkriti neku od tajni minulih vjekova.

Uvala ŽANjICA – južno od naselja Rose, na udaljenosti oko 2,7 nautičkih milja od Herceg Novog, nalazi se izuzetno atraktivna uvala Žanjica, u ambijentu starih maslinjaka, bujne vegetacije i azurno plavog mora. Plaža u uvali zaštićena je od jakih udara talasa rtom Arza; duga je preko 300 m i široka do 15 m , sa bijelim oblucima, i na nju se može smjestiti preko 1000 kupača. U ljetnjim danima u uvalu se stiže redovnom brodskom linijom koja saobraća više puta na dan, ali i brojnim brodicama koji prevoze zaljubljenike u ovaj iskonski prirodni ambijent. Pored malog pristaništa, na samoj obali, nalaze se restorani sa tipičnom mediteranskom kuhinjom, ali ima i specijaliteta kontinentalne crnogorske kuhinje. Uvala Žanjica spada u jedno od najatraktivnijih hercegnovskih izletišta i kupališta, koje se svake godine sve više omasovljava. Neposredno uz plažu nalazi se crkva Sv. Jovana koja datira iz 1881. godine, a sagrađena je na ruševinama stare istoimene crkve.

Uvala MIRIŠTE- je nerazdvojni dio ovog pejzaža, smještena između Žanjica i rta Arza, odnosno istoimene utvrde, ispred kojih se nalazi školj-ostrvce Žanjica, po kome je plaža i dobila ime. Ostrvce nazivaju i Mala Gospa, a danas je tu manastir-crkvica Vavedenje Presvete Bogorodice.

PLAVA ŠPILjA – je najljepša, najatraktivnija i zasigurno najinteresantnija prirodna tvorevina ove vrste na čitavom Sredozemlju. Nalazi se na poluostrvu Luštici, između uvale Zlatna luka i rta Mokra gora, udaljena oko 5,6 nautičkih milja od Herceg Novog. Ispod klifa visokog oko 30 metara nastala je pećina sa dva otvora, poznata po svom turističkom nazivu Plava špilja, i ona je jedna u nizu od uvale Dobreč pa do zaliva Trašte. Viši otvor ima oko 4 m i nalazi se na jugoistočnoj strani, dok je drugi daleko manji, na jugozapadnoj strani. Presudnu ulogu u njenom nastajanju imala je abrazija( rad mora), tako da je unutrašnjost pećine skoro okruglog oblika, dok je tavanica u vidu svoda. Od nivoa mora pa do vrha tavanice ima oko 9 m, a dubina mora je između 3 i 4 metra. Površina pećine na morskom nivou je 100 m2. Tokom sunčanih ljetnjih dana, a naročito prije podne, sunčevi zraci se odbijaju od površine mora i reflektuju u unutrašnjost pećine, kroz manji otvor, dajući moru specifičnu nijansu plave boje, kao i samom svodu pećine, po čemu je i dobila svoje popularno ime Plava špilja. Zbog rezonantnosti, običan ragovor u pećini se pretvara u eho. U Plavu špilju se ulazi manjim turističkim brodicama, i to je uz nezaboravno kupanje, u azurno plavom moru-poseban doživljaj kome se istinski zaljubljenici u more i prirodne fenomene uvijek iznova vraćaju i raduju.

Ostrvo LASTAVICA – MAMULA je danas napuštena tvrđava, koja u sezoni postaje omiljeno turističko izletište. Ovo ostrvo-tvrđava je prilično zapostavljeno u odnosu na svoj istorijski značaj i atraktivnost. Danas je to carstvo galebova i ljubitelja osame.

Poluostrvo LUŠTICA – nazivaju i crnogorska Sveta Gora, i ne bez razloga.

Danas se na poluostrvu nalazi 19 aktivnih crkava, koje su ujedno i izuzetno vrijedni spomenici kulture. Poluostrvo se nalazi jugoistočno od Herceg Novog, na površini od 47 km2, pružajući se u dužini od 13.2 km i najvećoj širini od 5,9 km. Od pravca Tivta povezno je sa Jadranskom magistralom. Po predanju, ime Luštica poluostrvo je dobilo po svom izgledu, ličeći na ljusku, a po drugom tumačenju, od riječi lug (luški). Poluostrvo se prvi put spominje za vrijeme srpskog kralja Radoslava ( 1223-1234) koji je Lušticu darivao Kotoru, da bi kasnije to darivanje bilo potvrđeno i od cara Dušana. Luštica je egzistirala i kao posebna opština u periodu od 1826-1944. godine, kada je većim sjeverozapadnim dijelom pripala opštini Herceg Novi, a jugoistočnim opštini Tivat. Na svom pečatu imala je lik Sv. Arhanđela Mihaila. Sa školstvom se započelo u Radovanićima 1879. godine. Od brojnih crkava, pomenućemo prvenstveno one koje teritorijalno pripadaju opštini Herceg Novi. U selu Klinci su to crkve: Sv. Trifuna, Sv. Arhanđela Mihaila, Sv. Save i crkva Sv. Pantelije. U selu Mrkovi crkva Sv. Petra i crkva Sv. Lazara. U selu Zabrđe crkva Sv. Gospođa, Sv. Neđelja i Sv. Andrija. U selu Radovanići je jedna od najstarijih crkava u ovom kraju, crkva Sv. Nikole, koja je po predanju sagrađena 1117. godine, a isto predanje kaže da ju je osveštao Sv. Sava. Tu su i crkva Sv. Georgija i Sv. Bogorodice. U selu Brguli je i crkva Sv. Petra, koja je nosila ime i Sv. Vartolomeja, a predanje kaže da je osveštana od strane Petra I Petrovića Njegoša. Luštica je nadaleko poznata po svojim maslinama, a u ovom kraju svi običaji su vezani za maslinovo drvo, koje se smatra svetim drvetom. Uz ulje poznati su i luštički pršut, sir i rakija, maginjača.

Masiv ORJENA- zahvata preko 400 ha i prostire se na teritoriji tri države i pet opština. To je najveće i najpoznatije zaleđe Herceg Novog, koje je od davnina privlačilo ne samo turiste, već i naučnike iz cijelog svijeta, zbog svog specifičnog geografskog položaj, geomorfoloških, geoloških, speleoloških, florističkih i drugih specifičnosti. To je čudesni splet mediteranskih i alpskih kontrasta, koji se međusobno prožimaju sa brojnim endemskim vrstama flore i neponovljivim prirodnim fenomenima. Ako u Herceg Novi dođete u maju, tada se istog adana možete i kupati u moru, i skijati na snijegom pokrivenom Orjenu, planini koja je sa svojim najvišim vrhom (1895 m) najviša na južnom Jadranu.

Poznatija izletišta u ovom području su Vratlo, mjesto udaljeno 15 km od Herceg Novog, a pravolinijski od obale mora samo 7 km, na visini od 1160 m.n.v. izgrađen je planinarski dom „ Za Vratlom“, kapaciteta 50 ležaja, sa vodom i strujom preko agregata. Od grada do doma ima 3 sata hoda, s tim da dvije trećine ovog rastojanja može se preći i prevoznim sredstvima, asfaltnim putem koji se odvaja na magistrali u Meljinama, a od motela “Borići” ( 800 m.n.v.) predstoji još oko sat hoda do doma. Staze su markirane i od doma vode u 15-ak najatraktivnijih destinacija na masivu: vidikovaca, arheoloških i speleoloških lokaliteta, kulturno-istorijskih spomenika i sl. Među njima ističe se najveći vrh masiva Orjena, Zubački kabao, visok 1895 m.n.v. Do njegovog podnožja može se stići asfaltnom cestom Herceg Novi- Crkvice. Tu je i Subra (1679m), najbolji vidikovac na Orjenu, Subrin amfiteatar- Markov krš (1410 m) jedan od najzanimljivijih detalja primorskih Dinaroida, staza Vilinog guvna (1410 m) i Radoštaka (1446 m), kružna staza oko Jedića (1466 m ) i dr.

Etimologija riječi Orjen je latinskog porijekla i pretpostavlja se da je iz vremena nastanka Istočnog rimskog carstva. Za lijepog vremena Orjen se vidi, sa zapadne obale Italije (Gargano) i to je jedini vrh na istočnoj obali Jadranskog mora koji se vidi iz Italije, tako da je za Rimljane to bio istočni navigacioni orijentir ( lat. oriensentis- dizati se, rasti, izlaziti). Lokalna dijalekatska transformacija ovom latinskom toponimu dala je sadašnji izraz Orjen. Posjete planinarskom domu najavljuju se Palninarsko-smučarskom društvu “Subra”.

Parkovi i vrtovi

Posebne znamenitosti Herceg Novog, pored crkava, manastira, tvrđava, muzeja, jesu vrtovi i parkovi hercegnovskog kraja. Bujno zelenilo Herceg Novog i okoline, oduševljavaju svojom praiskonskom ljepotom i raznolikošću turiste, usputne prolaznike, pa i same Novljane. Ljudi iz ovog podneblja, po prirodi nemirnog duha, a naročito pomorci, sa svojih dalekih putovanja donosili su najrazličitije biljke, kao svojevrsno sjećanje na zemlju i ljude, mora i obale svojih dalekih putešestvija. Na taj način, pored domaće mediteranske flore, u Herceg Novom raste preko 250 različitog egzotičnog bilja.

Park hotela “Boka”

Tu, na tlu hercegnovske rivijere, brojne palme, magnolije, eukaliptusi, mimoze, agave, civasi, pronašli su svoju novu postojbinu, tako da sa domaćom vegetacijom čine jedinstvenu zelenu oazu. Na taj način, floru Herceg Novog i okoline čine mediteranska, tropska i suptropsak vegetacija.

Park Savinska Dubrava pruža se u pravcu zapad-istok i spaja Herceg Novi sa Meljinama. Na krečnjačkom grebenu, koji se uzdiže piramidalno, vijugaju šumske staze kroz oleandre, pitospore, borove, čemprese, grabove, kestenove, hrastove koji vode do prelijepih vidikovaca- belvedera, odakle se pružaju vidici na Bokokotorski zaliv i okolinu. U tom ambijentu smješten je manastir Savina, crkva Sv. Ane i spomen rodoljubima streljanim u I svjetskom ratu.

Park-vrt Zavičajnog muzeja na Toploj zasađen je sa više od stotinu biljnih vrsta, koje su donesene sa svih meridijana. Pored tipičnih mediteranskih biljaka (oleandra, primorskih borova, čempresa…), dominiraju palme, kaktusi, agave i drugo sukulentno bilje, a aloje su ovdje formirale veliku skupinu. Pješčanom stazom stiže se do mora i grebena na kome je skulptura kupačice.

U neposrednoj blizini parka Zavičajnog muzeja nalaze se i parkovi “San rizort” hotela (nekadašnji hoteli „Centar“ i „Topla“).

U parkovima dominiraju svilenasta alipicija-mimoza i palma vašingtonija iz Kalifornije, čija je visina preko 20 m, i to je jedna od najdekorativnijih egzotičnih biljnih vrsta u ovom kraju. Srednjim dijelom parka protežu se libanski kedar i čempresi, čije razgranate krošnje, za ljetnih vrućina, imaju funkciju prirodnog suncobrana. Idući ka moru, sa desne strane, nalaze se kaktusi, agave i juke, koje prate stazu.

Na zidovima i u vrtovima okolnih kuća dominiraju nadaleko čuvene hercegnovske bogumile, koje zajedno sa mimozama daju neodoljivu čar ovom kraju.

Za park „ Boka“ slobodno možemo reći da je i „botanički vrt Jadrana“. Sa realizacijom parka započelo se jiš davne 1908. godine, kada se u centralnom dijelu grada, zajedno sa hotelskom zgradom ( koja je srušena u zemljotresu 1979. godine), započelo formiranje parka; iz tog razloga odomaćio se izraz „ Park hotela Boka“.

Parkovska površina je rijetka zelena oaza mediteranskog bilja u kojoj je i preko 80 vrsta biljaka koje su porjeklom iz tropskih i suptropskih krajeva. Dominantno mjesto pripada različitim vrstama palmi, visokim i vitkim vašingtonijama iz Južne Kalifornije, datuli sa kanarskih ostrva, kao i datulama iz Arabije i Sjeverne Afrike, brazilskoj kokos palmi; tu su i zimzelene magnolije, aralije i sukube. U sredini parka je visoka odrina sa puzavicama glicinije, koje daju hladovinu centralnom dijelu parka. U samom središtu parka je fontana sa skulpturom boginje lova, rad vajara Petra Palavičinija ( 1888-1958). Cjelokupan park je formiran na relativno strmom terenu i stoga je pravljen terasasto, u baroknom stilu, sa prekrasnim vidikovcima sa kojih se pruža izuzetan pogled na ulaz u Bokokotorski zaliv, Lušticu, Njivice, Žvinje, Igalo… Park „Boka“ predstavlja svojevrsnu hortikulturno-istorijsku vrijednost.

Po svojoj ljepoti ističu se i parkovske površine u Igalu, skladno oblikovane, sa biljnim zasadima kojih ima u većini hercegnovskih parkova, vrtova i perivoja: mimoza, palmi, pitospora, eukaliptusa, bogumila, limuna, narandži, kivija, maslina…

Kulturne manifestacije

Grad festivala

Herceg-Novi je grad koji živi tokom čitave godine, upravo zahvaljujući brojnim kulturnim i sportskim aktivnostima koje se ovdje tradicionalno odvijaju.

“Praznik Mimoze”

Svakako najznačajnija turističko-propagandna manifestacija na prostorima bivše i ove države. Organizuje se od 1969. godine. Ovaj festival uobičajeno traje cijeli februar. “Praznik mimoze” je manifestacija u slavu cvijeta mimoze koja u ovoj opštini izdašno uspijeva u vrijeme kada je ostatak Evrope pokriven snijegom. Utemeljena je i opstaje na osnovama tradicije karnevalske svječanosti, nekada tipičnih za ove krajeve. Specifičan začin daju mlade Novljanke zvane mažoretke i pleh muzika. U okviru Festivala odvija se veliki broj turističkih, zabavnih, kulturnih, sportskih i drugih raznih programa.

“Hercegnovski zimski salon”

Vrlo prestižna likovna manifestacija, koja traje duže i od “Praznika Mimoze”. Po pravilu, otvaranjem zimskog salona, otvara se i “Praznik Mimoze”.

“Hercegnovski filmski festival”

Nekadašnji Jugoslovenski festival filmske režije.

U Herceg-Novom, gradu koji je prvi bioskop imao 1919. godine, u kome je “LOVĆEN FILM”, od 1951. do 1955. godine, imao svoj najbolji period, gradu koji je dao poznate filmske stvaraoce, pionire filma na ovim prostorima, Antona Lukatelija, Steva Lepetića, Aleksandra Sekulovića, Sima Čolovića, do danas u Holivudu aktuelnog i poznatog kamermana Bojana Bazelija, od 1987. godine se održava ovaj Festival domaće kinematografije, a utemeljitelj mu je, takođe Novljanin poznati filmski radnik Milan Žmukić. Festival se održava u prvoj dekadi avgusta, na jedinstvenoj sceni ljetnje pozornice “Kanli kula” .

“HAPS” – Hercegnovske aprilske pozorišne svečanosti

Po početnom konceptu u ovoj manifestaciji učestvovala su amaterska pozorišta iz cijele zemlje, međutim posljednjih godina preovlađuju profesionalna pozorišta. Održava se tokom aprila mjeseca.

“Sunčane skale”

Zabavno-muzički festival, koji, pored domaćih, kroz tri festivalske večeri (“Prinčeve nagrade”, “Veče novih zvijezda” i “Pjesma ljeta”) okuplja i inostrane pjevače. Održava se u mjesecu julu i traje 3 dana.

“Male skale”

Festival dječje zabavne muzike, održava se u Bijeloj počev od 2004. godine. Organizator festivala je NVO “ADUT”.

“Dani muzike”

Ovaj međunarodni festival klasične muzike nekada je okupljao uglavnom mlade talente, a danas na njemu učestvuju vrlo cijenjeni autori i izvođači klasične muzike iz cijelog svijeta. Održava se u mjesecu julu. “DANI MUZIKE” imaju i svoj drugi dio u periodu novembar – januar, pa je zbog tog perioda i nazvan “ZIMSKI DANI MUZIKE”.

“Trg od knjige”

Međunarodni sajam knjiga koji se upravo pod tim imenom počeo održavati u parku ispred Instituta „Dr Simo Milošević”, zatim se kratko vrijeme održavao pod imenom “OTVORENA KNjIGA” dok se poslednjih godina pod imenom “TRG OD KNjIGE” održava u Starom gradu na Belavisti. Održava se tokom jula mjeseca.

“Guitar Art summer fest”

Ovaj festival predstavlja profesionalnu i stručnu manifestaciju koja svakog ljeta okuplja klasične, a i ostale, gitariste svih profila, od đaka osnovnih i srednjih škola, preko studenata, do njihovih profesora i eminentnih gostiju, vodećih svjetskih gitarista. Razmjena znanja, prakse i iskustava, kao i upoznavanje sa domaćim i svjetskim tokovima u savremenoj gitarističkoj pedagogiji i koncertnoj praksi, kao neophodna nadgradnja edukativnoj osnovi, primarni je cilj ovog projekta. Istovremeno, tokom sedam radnih dana i kroz raznovrsne slobodne aktivnosti, po prvi put kod nas ostvaruje se ponuda i koncept radnog ljetovanja. Održava se sredinom avgusta.

Međunarodno takmičnje solo pjevača “Bruna Špiler”

Takmicenje je ustanovljeno 2008. godine, u spomen našoj sugrađanki Bruni Špiler, rođenoj Zimić, koja je bila profesor solo pjevanja. Održava se tokom “Praznika Mimoze”, u februaru mjesecu.

 

2545 total views, 5 today

  

  • Opatija

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    U svakom slučaju, "staro" u opatijskoj terminologiji označava predturističko doba, dakle Opatiju prije 1884. i niza plastičnih operacija u režiji Društva južnih...

  • Sremski Karlovci

    by on 25. 10. 2014. - 0 Comments

    Sremski Karlovci su gradsko naselje u Srbiji u opštini Sremski Karlovci u Južnobačkom okrugu, ali pripadaju geografskoj regiji Srem, čiji naziv stoji i u imenu ...

  • Dubrovačke zidine

    by on 18. 10. 2014. - 0 Comments

    Dubrovačke gradske zidine su sklop utvrda koje okružuju stari dio grada Dubrovnika. Građene su od 13. do 17. stoljeća za potrebe obrane. Duge su 1940 m, visoke ...

  • Vlasinsko jezero

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    Vlasinsko jezero je predeo posebnih odlika, kao i jedenstvena sredina netaknute prirode. Vlasinsko jezero okruženo je planinskim vrhovima Čemernika na 1648m....

  • Herceg Novi

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    Na značajnom i atraktivnom prostoru između najviše planine dinarskog masiva Orjena (1895 m) i ulaza u jedan od najljepših zaliva svijeta Boku Kotorsku, smjesti...

Galerija

Pronađite

Događaji

October 2014
M T W T F S S
    Nov »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031