Sremski Karlovci

| Kulturno istorijski, Srbija, Urbani | 25. 10. 2014.

Sremski Karlovci su gradsko naselje u Srbiji u opštini Sremski Karlovci u Južnobačkom okrugu, ali pripadaju geografskoj regiji Srem, čiji naziv stoji i u imenu naselja. Sremski Karlovci se nalaze na desnoj obali reke Dunav, 12 km od Novog Sada i 9 km od Petrovaradina na starom putu prema Beogradu. Prema popisu iz 2011. bilo je 8.750 stanovnika.

Sremski Karlovci su jedino naselje u opštini Sremski Karlovci.

Sremski Karlovci su poznati po još nekim nazivima na drugim jezicima: nem. Karlowitz, Carlowitz, mađ. Karlóca, tur. Karlofça. Naziv Srijemski Karlovci su koristili Srbi ijekavci u ranijem vremenu, kao i naziv Biograd za Beograd, ali je i među njima zavladala ekavska varijanta, dok su ijekavsku varijantu za Sremske Karlovce sačuvali katolici. Za vreme NDH grad je preimenovan u Hrvatski Karlovci kao i Sremska Mitrovica, koja je nazvana Hrvatska Mitrovica.

U doba Rimskog carstva na mestu današnjih Karlovaca se nalazilo malo utvrđenje.

Grad se prvi put pominje 1308. kao tvrđava pod imenom Karom, podignuta na rimskim temeljima. Karom je 1521. utvrđenje i naselje u Mađarskoj kraljevini, pod vlašću plemićkih porodica Batori i Morović.

posteljina-slide1

ISTORIJA

Otomanski vojskovođa Bali-beg je zauzeo ovo mesto 1521. Ono će pod turskom vlašću ostati narednih 170 godina.

Slovensko ime, Karlovci, prvi put se pominje 1532—1533, u rukopisnom Otačniku manastira Krušedola. Za vreme otomanske vlasti mesto je bilo naseljeno Srbima i malim brojem Turaka. Godine 1545, Karlovci su imali 547 hrišćanskih stanovnika (Srba). U gradu su postojale 3 pravoslavne crkve i jedan manastir.

Pod turskom vlašću, Karlovci su postojali do 1688, do Velikog Bečkog rata (1683—1699), kada su Turci u povlačenju prema Beogradu spalili i uništili ovo mesto. Od 16. novembra 1698. do 26. februara 1699. u Karlovcima je održan kongres, koji je označio kraj neprijateljstva između Osmanskog carstva i Svete lige (koalicije Austrije, Poljske, Mletačke republike. Sa Rusijom je Turska potpisala posebno mir u trajanju od dve godine. Ovaj dogovor poznat je kao Karlovački mir. Po ovom dogovoru, Karlovci su postali deo habzburških poseda pod imenom Vojna krajina. Na mestu gde je potpisan mir, podignuta je 1817. godine kapela posvećena Svetoj Gospi od mira.

Posle 1699. godine Karlovci postaju značajno trgovačko naselje, jer se preko ovog mesta usmeravaju trgovački putevi prema Turskoj. Blizina Dunava svakako je doprinosila još većem intenziviranju trgovine. Od 16. veka Karlovci su postali jedno od crkvenih središta srpskog naroda. Posle Prve seobe Srba 1690. Karlovci postaju jedan od kandidata za novo središte srpskih arhijereja. Tek posle Trećeg crkvenog privilegovanog izbornog sabora, 1713. godine, odlučeno je da se novo središte mitropolita iz manastira Krušedola premesti u Karlovce. Karlovci su bili sedište eparhije.

1718. godine Karlovčani su obnovili Donju crkvu koju su Turci oštetili prilikom povlačenja posle bitke kod Petrovaradina 1716. a koja je podignuta 1710. godine.
Godine 1726. otvorila se u Karlovcima prva škola, zaslugom Mitropolita Mojseja Petrovića. Prvi učitelj bio je Maksim Suvorov, koji je iz Rusije doneo prve udžbenike.

1733. godine, došla je u Karlovce još jedna grupa učitelja predvođena Emanuelom Kozačinskim, koji je kao profesor poetike i retorike predstavio sa svojim đacima prvu dramu u istoriji novije srpske književnosti, Tragikomediju o smrti poslednjeg srpskog cara Uroša V.

Godine 1739. u Karlovce se doselila brojna zajednica od 51 nemačke porodice i potom nastanila u podnožju Magarčevog brega oko Kapele mira.
Godine 1746. izgrađen je novi hram Gornje Vavedenjske crkve na temeljima starog, po mnogo čemu sudeći, manastira iz 16. veka.
Grad je 1753. imao 3.843 stanovnika, od čega 3.110 Srba.

karlovci

Najznačajniji period u istoriji grada započeo je od stupanja na položaj mitropolita Pavla Nenadovića 1749. godine. Oživeo je zapuštene škole, osnovao poseban crkveno narodni fond, iz kojeg su se finansirali učitelji i sveštenici, osnovao je štampariju, podigao sabornu crkvu posvećenu Sv. Nikolaju, obnavljao je fruškogorske manastire, proširio i ukrasio dvor i obližnju baštu, poklonio mnogo knjiga za tadašnje škole. Koliko je bio značajan i nezamenljiv, potvrdiće i stanje kakvo je nastalo posle njegove smrti (1768.), škole i fond su se ugasili i do dolaska mitropolita Stefana Stratimirovića u Karlovcima se malo od pređašnjeg sjaja održalo.

1768. godine, Karlovce su posetili budući car Josif II, princ Albert i feldmaršal Laudon.

Bolnica u Karlovcima je podignuta 1770. godine u Donjem kraju.

Godine 1776. štampan je u Karlovcima prvi katalog mitropolijske biblioteke odakle saznajemo da je fond raspolagao sa 504 knjige i 104 stara rukopisa.

U ovom periodu Karlovci su imali najviše zanatskih radionica i trgovačkih radnji (1770. bilo je 36 dućana i 144 zanatlije, oko 30-40 kafana i nekoliko hiljada jutara pod zasadima vinograda).

1787. godine građani Karlovaca su bili oslobođeni državnog kuluka.

1788. godine, u Karlovcima je izbio veliki požar. kada je izgorela skoro čitava čaršija.

Karlovci su brzo obnovljeni zahvaljujući mitropolitu Stefanu Stratimiroviću, koji je dao novi podstrek ekonomskom usponu i novom preporodu. U Karlovcima su tada živeli najbogatiji Srbi, koji su sabirali u ovo mesto ogroman kapital i koji se uvek na pravi način kanalisao i upotrebljavao za korist svoga roda.

Jedan od takvih projekata bio je i osnivanje Karlovačke gimnazije. Gimnazija je osnovana prilozima Dimitrija Anastasijevića Sabova (20000 forinti) i ostalih građana (s.19000). Car Leopold II poveljom od 11. 10. 1791. godine, odobrio je osnivanje gimnazije. Brigu o radu i životu gimnazije preuzeo je Patronat i Starateljstvo gimnazijskih fondova sa mitropolitom Stratimirovićem na čelu. Škola je otpočela sa radom 1. 11. 1792. u staroj zgradi Latinske škole gde se organizovala nastava do podizanja nove zgrade 1891. godine.

Mitropolit Stratimirović je 1794. godine osnovao i bogosloviju, kao drugu po starosti u svetu (posle Kijevske). Malo kasnije, 1798. godine, osnovao je i internat Blagodjejanije, u kojem su stanovali i hranili se siromašni bogoslovi i gimnazijalci.

Vuk Stefanović Karadžić je u toku 1805, pa sve do kraja 1806. godine, učio u Karlovcima da čita srpski i nemački, završio slovensku gramatiku i celu aritmetiku i katihizis. U ovom periodu gimnaziju su pohađali Sima Milutinović Sarajlija i Dimitrije Davidović, sinovi Alekse i Jakova Nenadovića.

Početkom 19. veka u Karlovcima se otvara malo naučno društvo, poznatije kao Karlovački krug, koje je okupilo mnoge umne ličnosti, i koje se bavilo pitanjima jezika i istorije.

1807. godine osnovana je Prva apoteka.

Trudeći se da nastavi kontinuitet umetničkog razvoja i negovanja pravoslavne ikonografije, mitropolit Stratimirović je 1809. godine osnovao Crtačku školu.

Do kraja 1811. godine završeno je zidanje zgrade Magistrata.

Mitropolit Stratimirović koji je svojom angažovanošću obeležio jednu epohu u Karlovcima, umro je 23. 09. 1836. godine i sahranjen u Sabornom hramu.


Sremski karlovci

Majska skupština održana 13. (1.) maja 1848. godine, u Karlovcima. Tada je mitropolit Josif Rajačić proglašen za patrijarha, pukovnik Stefan Šupljikac za vojvodu, Đorđe Stratimirović za predsednika Glavnog odbora i komandanta srpske vojske, te zaključena borba protiv Mađara u odbranu narodnih i crkvenih prava. Srpski narod je proglašen za politički slobodan i nezavistan pod austrijskom krunom. Oblasti Srema, Banata sa Granicom i kikindskim distriktom, Bačke sa bečejskim distriktom i šajkaškim bataljonom, Baranje te delovima Vojne krajine proglašene su za Srpsku Vojvodinu.

Kao glavni grad su određeni Karlovci, kasnije Zemun, pa Veliki Bečkerek, i na kraju Temišvar.

I upravo napadom mađarskih trupa iz Petrovaradina predvođeni generalom Hrabovskim 12. 06.1848. na Karlovce, otpočele su borbe Srba sa regularnom vojskom.

Godine 1849, Srpska Vojvodina je transformisana u provinciju Srpska Vojvodina i Tamiški Banat. Karlovci nisu uključeni u ovu provinciju, već su ostali u Vojnoj krajini. Krajina je ukinuta 1881, otkad je grad u kraljevini Hrvatska i Slavonija, što je bio autonomni deo Austrougarske.

Neposredno pred revoluciju 1848. patrijarh Rajačić je podigao raskošnu rezidenciju Ilion (danas gradski muzej), sa malim vrtom i zimskom baštom.

1858. godine, zauzimanjem patrijarha, u Karlovcima je otvorena nova tipografija, koja je uspešno radila do 1866. godine.

U Karlovcima je održan i čuveni Blagoveštenski sabor 1861. godine, organizovan zbog odluke Beča da, uspostavljajući kompromis sa mađarskom aristokratijom, utvrdi konačno teritorijalni integritet Ugarske, te zbog toga i ukine vojvodstvo, Srpsku Vojvodinu i Tamiški Banat. Sabor je predstavio predloge i uslove pod kojim će se ova oblast integrisati sa Ugarskom.

U Karlovcima su se organizovali Narodno–crkveni sabori 1864, 1865 i 1869.

Obeležavajući tridesetogodišnjicu od smrti Branka Radičevića, inicijativom učenika Karlovačke gimnazije 22. 07. 1883. godine, pesnikovi posmrtni ostaci su, uz veliku svetkovinu, preneti iz Beča na Stražilovo.

Zaslugom patrijarha Germana Anđelića i njegovog naslednika Georgija Brankovića sa Mitrovačkim protom Stevanom Anđelićem, podignuta je nova zgrada Karlovačke gimnazije prema projektu mađarskog arhitekte Đule Partoša.

Drugo slavno karlovačko učilište, Bogoslovija je u vreme patrijarha Georgija Brankovića stasala u izuzetno uglednu školu, koja je pružala izuzetno obrazovanje. 1900. godine, podignut je prvi seminar za udoban i đacima primeren život.

Na inicijativu Patrijarha Brankovića, počela je da se gradi nova zgrada dvorske rezidencije 1892., prema projektu arh. Vladimira Nikolića. Zgrada je dovršena do 1884. godine. U dvoru se nalazi kapela Sv. Dimitrija, sa prelepim ikonostasom koji je naslikao Uroš Predić 1898. godine.

Srpska manastirska štamparija je otvorena 1895. zaslugom Ilariona Ruvarca i Platona Telečkog. Radila je vrlo plodno do 1941. godine. U Karlovcima su u ovom periodu izlazila dva značajna lista: Srpski sion od 1895. do 1907. i Brankovo kolo, književni časopis od 1895. do 1914. godine.

Slavnu kompoziciju Seoba Srba patrijarh Georgije Branković je naručio od Paje Jovanovića 1895. za Milenijumsku izložbu u Budimpešti. Januara 1904. godine, u Karlovcima je osnovano Sokolsko društvo.

Za vreme novog patrijarha Lukijana Bogdanovića, Saborni hram je dobio sadašnji izgled 1909/10. prepravkom njene fasade, a zidovi iznad pevnica i stolova ukrašeni su monumentalnim kompozicijama Paje Jovanovića.

Dragoceni časopis za unapređenje istoriografije Arhiv za istoriju Srpske mitropolije karlovačke, izlazio je u Karlovcima od 1911. do 1914. godine.

Ujedinjenje srpskih pravoslavnih eparhija organizovano je na Prvoj konferenciji pravoslavnih episkopa 31. 12.1918. u Karlovcima. Tada je proglašeno ujedinjenje crkava i uspostavljena Srpska patrijaršija. Svečano proglašenje SPC održano je u patrijaršijskom dvoru u Karlovcima Beograd je postao crkveno sedište od 30. oktobra 1920., dok je rezidencija privremeno ostala u Karlovcima do 1936. godine.

Odmah posle Prvog svetskog rata, u Karlovcima se naselila značajna kolonija ruskih izbeglica.

Od 1918. Karlovci su postali deo Kraljevine SHS. Ovde su se 1920. doselili oficiri generala bele ruske armije Pjotra Nikolajeviča Vrangela. Tu je stigao i sinod Ruske pravoslavne crkve u izbeglištvu, tako je stvorena Ruska zagranična crkva i formiran privremeni štab ruske carske vojske u izbeglištvu.

U osvit Drugog svetskog rata, u Karlovcima je živelo više od 6000 stanovnika.

U periodu 1929—1941, Karlovci su se nalazili u Dunavskoj banovini, provinciji Kraljevine Jugoslavije. Za vreme Drugog svetskog rata Karlovce su okupirale trupe sila Osovine i prilljučili grad marionetskoj državi NDH. Za vreme rata, Sremski Karlovci su nosili ime Hrvatski Karlovci (hrv. Hrvatski Karlovci). Posle rata, mesto je postalo deo AP Vojvodina, pokrajine u Srbiji, unutar FNR Jugoslavije.

Karlovci su oslobođeni 23. 10. 1944. kada je jedna četa Drugog bataljona Sedme vojvođanske brigade svečano umarširala u grad.

Danas su Karlovci zahvaljujući svojoj slavnoj prošlosti ostali važan kulturni i duhovni centar srpskog naroda.

Od 1980—1989, Sremski Karlovci su bili jedna od 7 opština grada Novi Sad. Danas su Sremski Karlovci samostalna opština.

Sremski Karlovci su sačuvali izvestan broj važnih građevina iz 18. veka. Ističu se gradsko jezgro Sremskih Karlovaca i sledeće građevine:

450px-Sremski_Karlovci_Cathedral

Saborna crkva Svetog Nikole izgrađena je 1758. u stilu tipične barokne arhitekture; njen ikonostas je naslikao Teodor Kračun, a posle njegove smrti dovršio ga je Jakov Orfelin

Saborna crkva Svetog Nikole u Sremskim Karlovcima je glavni i najveći pravoslavni hram u Sremskim Karlovcima, smešten uz nekadašnje sedište Srpske patrijaršije, stari Patrijaršijski dvor, danas vladičanski dvor Sremske eparhije Srpske pravoslavne crkve. Saborna crkva u Sremskim Karlovcima je središnja crkva eparhije.

Gradnja Saborne crkve Svetog Nikole u Sremskim Karlovcima započeta je 1758. na podsticaj Karlovačkog mitropolita Pavla Nenadovića, po planovima izrađenim u Beču, na mestu stare crkve iz turskog vremena. Majstori graditelji bili su Kosta Cincarin i Nemac Johanes. Godine 1760. zidani su toranj i kupola, po projektu Zaharija Orfelina, a crkva je potpuno završena 1762.

Krajem 18. veka Saborna crkva je teško stradala u požaru, a prvi put je obnovljena 1805. godine.

Ugovor za slikanje ikonostasa sklopljen je 1780. sa slikarima Teodorom Kračunom i Jakovom Orfelinom. Praznične ikone i dveri su Kračunove, dok su ostale ikone Orfelinov rad.

1811. godine Saborna crkva je obnovljena sa značajnim izmenama, koje su crkvi dale neoklasicističke odlike. Vek kasnije (1911. godine) ponovo je obnovljena i dobila, umesto barokne, renesansnu fasadu. Crkva je sačuvana izgled od date obnove.

Poslednja obnova saborne crkve desila se 2011. godine.

Jednobrodna je građevina sa polukružnom apsidom na istoku i dva visoka barokna zvonika na zapadu. Unutrašnji prostor podeljen je na pet traveja, između oltara i naosa nalazi se visoka oltarska pregrada. Prvi put je obnovljena posle velikog požara 1799, a veće izmene na fasadi izvedene su 1909. po nacrtima arhitekte Vladimira Nikolića, koji je uneo elemente neoklasicizma.

Ikonostas predstavlja vrhunac umetničkih ostvarenja baroknog slikarstva u vojvođanskoj umetnosti. Prefinjenost oblika, rafinirani kolorit, pikturalnost izraza, dekorativne pozadine, odlike su Kračunovog slikarstva na ikonostasu, dok je Orfelin pokazao punu zrelost svog talenta upravo na ovom ikonostasu, posebno na prestonim ikonama, čiju će koncepciju i stil kasnije ponavljati i u drugim crkvama.

Saborna crkva Svetog Nikole u Sremskim Karlovcima spada u red najvažnijih hramova Srpske pravoslavne crkve i ima ogroman verski značaj za srpstvo.

Hram ima i veliki kulturno-istorijski značaj. Zavod za zaštitu spomenika kulture Vojvodine kategorisao je Sabornu crkvu kao kulturno dobro od izuzetnog značaja, jer se u njoj, pored fresaka, slika Paje Jovanovića i drugih vrednih verskih i umetničkih predmeta nalaze i dve relikvije – delovi moštiju drugog srpskog arhiepiskopa Svetog Arsenija Sremca i Čudotvorna ikona Presvete Bogorodice Bezdinske.

Crkva uvođenja u hram presvete Bogorodice, pravoslavni hram iz 1746, sadrži barokni ikonostas koji je slikao Dimitrije Bačević, jedan od najpoznatijih slikara iz Sremskih Karlovaca.

Zgrada Patrijaršije (1892—1894) nastala je po nacrtima arhitekte Vladimira Nikolića; njen stil je mešavina barokne i neorenesansne arhitekture.
Kapela mira

Rimokatolička crkva Svetog Trojstva, se prvi put spominje 1735. Posvećena je Sv. Trojstvu, a potiče iz 1768. godine. Ova crkva izgrađena je na mestu gde se nekada nalazila bazilika, a i sama crkva je nekoliko puta obnavljana i proširavana. Ono što se posebno ističe na ovoj crkvi, jesu lepo urađena barokna vrata u duborezu, a iza njih čuvaju se najstarije orgulje u Vojvodini.

Sremski-Karlovci-3

Rimokatolička crkva, benediktinskog reda, u Sremskim Karlovcima pominje se još u XVI veku. Za vreme austro-turskih ratova je porušena, tako da su 1702. postojale samo ruševine starog objekta. Katolička parohija je osnovana 1737. godine i do danas je imala 35 župnika. Gradnja današnje crkve posvećene Svetom Trojstvu, započeta je 1730. na mestu nekadašnje benediktinske katedrale. U vizitaciji biskupa Paxy-a iz 1763. godine zabeležena je gradnja crkve, kao i konstatacija da je novi krov postavljen 1755. Pominju se tri oltara unutar crkve: Presvetog Trojstva, sv. Križa i Majke Pomoćnice. Objekat je dovršen 1768. godine, kada je crkva produžena i obnovljena, a župna kuća završena. Osvećenju je prisustvovao car Josif II, lično. Deset godina kasnije crkvu obilazi carski savetnik Fridrih Vilhelm Taube. U svom putopisu on navodi da je građevina nedavno podignuta, da je lepa sa spoljašnje i sa unutrašnje strane i da se u njoj održavaju propovedi na nemačkom i ilirskom jeziku, naizmenično.

Po naređenju Dvorskog saveta u Beču 1783. godine, porušene su zanatske radionice koje su zaklanjale crkvu sa zapadne strane kao i kuća koja se nalazila između katoličke i Saborne crkve. Na taj način je oslobođen prostor na Pijaci, odnosno, trgu i pogled ka zapadnom pročelju crkve Svetog Trojstva. Na situacionom planu iz 1842. godine vide se gabariti katoličke crkve kao i kasnije prizidani objekti sa obe bočne strane, tri karakteristična kontrafora na istočnoj strani i dva zidana ispada uz ogradu sa stubovima na zapadu. Crkva je obnavljana 1863, a posle toga 1924, 1956. i 1972. godine. Usled ovih obnova, moguće je da se današnji izgled crkve, u izvesnoj meri, razlikuje od prvobitnog.
Crkva je pripadala Đakovačkoj ili Bosanskoj i Srijemskoj biskupiji, koja je nastala sjedinjavanjem starih biskupija, Bosanske i Srijemske, bulom pape Klementa XIV 1773. godine. Srijemska biskupija je osnovana 1231. godine po nalogu pape Grgura IX. Sedište je bilo u Banoštoru, a povremeno i u Iloku. U XIII veku u Sremu su prisutni benediktinci sa desetak opatija i samostana, sve do pada zemlje pod Turke. Od 4 arhiđakonata i više desetina župa samo 5-6 je preživelo tursku vladavinu. Posle odlaska Turaka, vraćaju se biskupi u Srem, ali je sedište u Zemunu ili Petrovaradinu ili čak u Kaptolu kod Požege, daleko van granica biskupije. Ujedinjenjem Bosanske i Srijemske, nova Đakovačka biskupija dobija, uz dotadašnje župe, još skoro toliko od Zagrebačke i Pečujske i tako ustaljuje granice svoje dijaceze na skoro 50 župa. Sedište joj je u Đakovu. Najpoznatiji i najistaknutiji među biskupima bio je Josip Juraj Štrosmajer koji je bio na čelu biskupije 55 godina. Oktobra 2008. ponovo je osnovana Srijemska biskupija sa sedištem u Petrovaradinu.

Rimokatolička crkva predstavlja jednobrodnu građevinu, sa trostranom oltarskom apsidom na istoku. Zasvedena je bačvastim svodom i pokrivena biber crepom. Iznad zapadnog pročelja se uzdiže zvonik sa karakterističnom baroknom kapom. S obzirom da su ostale fasade uglavnom pokrivene ili zaklonjene susednim objektima, zapadna fasada je najdekorativnije obrađena. Osnov ove fasade je sokl sa koga se uzdiže šest plitkih pilastara sa profilisanom stopom i kapitelima. Pilastri nose arhitravnu gredu i profilisani potkrovni venac. Centralni deo fasade je markiran rizalitom i krunisan trougaonim timpanonom. U gornjoj zoni zapadne fasade je zabat sa tipičnim baroknim volutama, a iz njega se izdižezvonička kula, koja je dekorisana pilastrima sa jonskim kapitelima. Zidani deo zvonika je završen profilisanim vencem. U visini zvona su smeštena četiri polukružno završena prozora. Barokna kapa je opšivena pocinkovanim limom i na njenom vrhu se nalazi pozlaćena jabuka sa krstom.

Severna i južna fasada su gotovo bez dekoracije. Na njima se nalaze polukružno završeni prozori i profilisan potkrovni venac. Na istočnoj strani crkve je trostrani oltarski prostor koji sa spoljašnje strane podupiru kontrafori. Na jugoistočnom zidu se nalazi zazidani prozor sa gotskim lukom. Ovi arhitektonski elementi ukazuju da su, najverovatnije, delovi nekadašnje kasnosrednjovekovne, benediktinske crkve, iskorišćeni pri gradnji barokne crkve u XVIII veku.

U unutrašnjosti crkve se nalaze izraženi udvojeni pilastri sa profilisanim stopama koje počivaju na unutrašnjem soklu. Pilastri se završavaju jonskim kapitelima iznad kojih je dekorativni unutrašnji venac. Traveji su odvojeni lukovima i u njima se nalaze naspramno postavljeni prozori zastakljeni vitražima. Postoje dva traveja i oltarski prostor. Pod je popločan kamenim pločama.

Konstruktivni sistem čine masivni podužni noseći zidovi debljine oko 100 cm. Na njih se oslanjaju polukružni lukovi, a na njih bačvasti svodovi. Krovna konstrukcija je drvena, dvovodna složenog sistema vešaljke sa kosim stolicama. Apsida je ojačana spoljašnjim kontraforima.
Rimokatolička crkva Presvetog Trojstva predstavlja značajan arhitektonski spomenik. Posebno je zanimljiva zbog svoje istorijske slojevitosti kojom ukazuje na postojanje kontinuiteta verskog objekta još od srednjeg veka odnosno perioda pre dolaska Turaka na ove prostore. Detaljnijim istraživanjima mogla bi se rasvetliti istorija objekta i otkriti vreme nastanka prve rimokatoličke crkve na tom mestu.

Pravoslavna bogoslovija u Sremskim Karlovcima je počela sa radom 1. februara 1794., a osnovao ju je mitropolit Stevan Stratimirović.

Fontana četiri lava, iz 1799. sagrađena da bi obeležila izgradnju prvog sistema kanalizacije u gradu.


undefined

Gradska kuća, građena 1808—1811, u stilu neoklasične arhitekture.

Karlovački Stefaneum, iz 1903. Tu se danas nalazi Institut srpskog naroda i dijaspore. To je najvažnija među arhitektonskim zdanjima s početka 20. veka su takođe projektovana u stilu neoklasike.

87540_s-karlovci--kapela-mira--d.bosnic_gf

Kapela mira, koja se danas može videti, sagrađena je 1817. godine po uzoru na prvobitnu kapelu, karakteriše je vizantijski stil, a podignuta je na mestu gde je potpisan čuveni Karlovački mir 1699. godine. Elipsoidnog je oblika, puna je neobičnih detalja, donji prozori su u obliku engleske zastave, a gornji liče na holandske prozore. Interesantno je da kapela ima četiri sata, a jedan je iznutra, uzidan je u kupolu naspram oltara. U ovom spomeniku kulture, prvi put se koristio okrugli sto.

Karlovačka gimnazija je najstarija srpska gimnazija, koja je osnovana 1791. godine. Glavni inicijatori za njeno osnivanje bili su mitropolit Stevan Stratimirović i trgovac Dimitrije Atanasijević Sabov. Gimnazija je iste te godine počela sa radom, i imala je četiri niža razreda i dva viša. Prvi direktor ove prve gimnazije, bio je Andrija Gros. Današnja gimnazija potiče iz 1891. godine, tada je sagrađen i Patrijaršijski dvor (to su bile najreprezentativnije srpske građevine u Evropi), i može se pohvaliti vrednom bibliotekom vezanom za istoriju Srba u Mađarskoj. Patrijaršijski dvor je najmonumentalnija građevina iz 19. veka, koja se ovde nalazi, a danas predstavlja sedište episkopa sremskog.

Istorija

Slobodoumna shvatanja prosvećenog apsolutizma uticala su na unapređenje školstva na čitavom prostoru Habzburške Monarhije. U skladu sa duhom vremena, putem otvaranja svetovnih škola, tokom čitavog osamnaestog veka, radi se na prosvećivanju i izgrađivanju visokog kulturnog nivoa sveukupnog stanovništva, tako i Srba. Za srpski narod u Austriji, čitav XVIII vek biće u znaku borbe za srpske škole i štamparije.

Karlovacka_gimnazija_19vek

Istorija srpskog školstva, na području novovekovne Ugarske, započinje još u XVI veku, kada su imućni Srbi slali svoju decu u manastirske škole, ili su dovodili privatne učitelje koji su držali mešovitu nastavu na grčkom i srpskom jeziku. Posle Velike seobe 1690. godine, patrijarh Arsenije III se, u dva navrata, lično obraćao bečkom dvoru (1698. godine tražeći otvaranje sholastičke gimnazije u Sečuju, 1706. godine tražeći odobrenje za otvaranje štamparije). Austrijska vlada osujetila je obe zamisli, kao što je i inače osujećivala otvaranja i nižih, pogotovo viših srpskih škola. Mitropolit Isaija Đaković je pokušao isto 1708. godine. Ipak 1727. Godine, bečki dvor je izdao odobrenje da se mogu osnivati i podizati srpske narodne škole. Bilo je veoma teško, tada, naći učitelje za srpske škole.

Mitropolit Mojsije Petrović se obratio ruskom caru za pomoć (1718. I 1721. godine). Pod njegovim rukovodstvom, sa ruskim učiteljima Maksimom i Petrom Suvorovim, u Sremskim Karlovcima osniva se rusko-slovenska škola, prva značajnija obrazovna institucija (niža gimnazija). Maksim Suvorov, njegovi učenici i sledbenici, uveli su ruskoslovenski jezik, na kojem su se pojavili prvi bukvari i crkvene knjige.

Na poziv mitropolita Vikentija Jovanovića, a sa blagoslovom kijevskog arhipastira Rafaila Zaborovskog, u Sremske Karlovce je, 1733. godine, je došao Emanuel (Manuil) Kozačinski da bude profesor i rektor Slavensko-latinskih škola (Collegium slaveno-latino carloviciense). Predavao je latinski jezik, poetiku, retoriku. Stvorio je prvu potpunu gimnaziju u Srba, zamišljenu tako da u dogledno vreme stasa u akademiju (visoku školu). S Emanuilom Kozačinskim i njegovom Traedokomedijom, i sa gimnazistima (učenicima Slavensko-latinskih škola), u Sremskim Karlovcima, 1734. godine, započinje u Srba novija dramska književnost i novije njihovo pozorište. Praizvedba, zasad jedina izvesna predsta, je bila juna meseca (po starom kalendaru). Traedokomedija je tkz. školska drama i tkz. školsko pozorište. Mnogogostruka vokacija do koje su u školi dosegli i omiljena obaveza svih – i nastavnika i učenika, bio je taj školski teatar na čelu sa Kozačinskim. Nastavnici su iskazivali svoje literarne, rediteljske, scenografske, kostimografske, rekviziterske i svake druge teatarske sposobnosti, a đaci su učili jezik (latinski i svoj narodni), učili istoriju, pomagali profesoru u svakom poslu u vezi sa predstojećom igrom, sticali iskustva u pesničkim umećima – i kao izvođači i kao koautori razvijali i rasuđivali usvajane oblike svesti i pripremali se čak i za javne – svetovne i duhovne službe. Školska drama i školsko pozorište bili su, i jesu, i oblik i izraz učilišne duhovnosti: i tragedija, i komedija, (tragikomedija), i drama u užem smislu, i deklamacija, i panegirik, i dijalog, i disput, i duhovna drama, i balet, i opera, i hor, i narodna muzika, i njihove neme poziture, i školski zadatak, i književnost koja se kazuje… jer je školska drama veoma širok žanr, sjedinjuje u sebi elemente različitih žanrovskih struktura. Traedokomedija Kozačinskog je sačuvana zahvaljujući prepisu Jovana Rajića, đaka i glumca u predstavi Emanuila Kozačinskog.

Upravo Jovan Rajić će produžiti i profesorsku delatnost magistra Kozačinskog. U vreme mitropolita Pavla Nenadovića, osniva se 1749. godine, u Sremskim Karlovcima, Latinska škola, sa srpskim učiteljima iz redova kaluđera i sveštenika, među kojima je i Jovan Rajić, istoričar i pisac. Posebna pažnja poklanjala se učenju nemačkog i latinskog jezika i već tada u karlovačko učilište su dolazili đaci iz svih srpskih pokrajina Austrije i Turske. Bulo ih je između 55 i 80.

1790. godine za karlovačkog mitropolita izabran je Stefan Stratimirović, bečki đak, uman čovek. Ilirska dvorska kancelarija je izradila osnovno pismo za Gimnaziju, a car Leopold II, Diplomom ga je svojeručno i potvrdio 11. oktobra 1791. godine. Mitropolit Stratimirović je privoleo bogatog karlovačkog trgovca Sabova da novac koji je želeo da izdvoji u dobrotvorne svrhe, upotrebi za osnivanje gimnazije. Dimitrije Anastasijević Sabov dao je 20.000 forinti u srebru. Njemu su se pridružili i drugi imućni Srbi iz Karlovaca, prikupivši još 13.100 forinti. Mitropolit Stratimirović je 15. Avgusta 1791. godine izvestio ilirskog dvorskog kancelara o željama Srba da otvore svoju gimnaziju, o prikupljenim sredstvima i molbom se obratio da se Sabov odlikuje za svoje dobročinstvo. Tada je osnovana naša gimnazija. Gimnazija, ipak, nije počela da radi 1791.godine. Car Franja I je, posle svih peripetija, 12. decembra 1792. godine potvrdio drugo zakladno pismo i odobrio nastavni program Gimnazije. Tako je, nakon godinu dana odlaganja, za koje je vreme patoronat Gimnazije otvorio pripremnu školu, Gimnazija počela rad.

Srpska velika gimnazija karlovačka, ubrzo po osnivanju, postaje središte srpske prosvete, kulture i duhovnosti. U početku su njeni đaci bili iz Karlovaca i okoline, ali ne zadugo, u gimnaziju počinju pristizati đaci iz svih srpskih krajeva.
Do 1852. godine Karlovačka gimnazija je bila šestorazredna potpuna, a te godine gimnazija je dobila sedmi i osmi razred. Zalaganjem patrijarha Rajačića, od 1860. godine, u gimnaziji se proslavlja Sveti Sava kao školska slava. Godine 1872. Vukovim pravopisom je bio ispisan program Velike gimnazije Karlovačke. Pravo na polaganje završnog ispita ostvareno je 1873. godine.
Gimnazija je prvih sto godina delovala u staroj zgradi Latinske škole. Za to vreme, kroz njene učionice, prošlo je više od 18.000 učenika.

Stara gimnazijska zgrada je porušena u aprilu, 1890. godine. Temelje novoj zgradi osvetio je patrijarh Georgije Branković, 12.maja 1890. Novcem braće Anđelić (patrijarha karlovačkog Germana i sremskomitrovačkog sveštenika Stefana), a po projektu arhitekte budimpeštanskog Julija (Đule) Partoša, podignuta je nova, reprezentativna zgrada, u srpsko-vizantijskom stilu, sa bogato ukrašenim glavnim ulazom. Gradnja je završena 19. oktobra, 1891. godine i profesori su mogli otpočeti predavanja svojim đacima. O Svetom Savi, 27. januara 1892. godine proslavljena je školska slava u novoj Svečanoj sali, koja kao nova i danas stoji. Iznad bogato ukrašenog ulaza u Gimnaziju stoji: Braća Anđelići Srpskom narodu.

Od 1907. godine nastavu u gimnaziji mogle su da prate i devojke. U početku, samo one koje su živele u Sremskim Karlovcima, da bi uvek mogle biti pod kontrolom svojih roditelja. Potom su učenice počele pristizati u Sremske Karlovce na školovanje iz svih krajeva u kojima žive Srbi.

Od 1921. godine gimnazija postaje državna realna.
Mnogi znameniti ljudi su bili karlovački đaci i profesori, među njima: Pavle Solarić, Dimitrije Davidović, Sima Milutinović Sarajlija, Milovan Vidaković, Jakov Gerčić, Josif Rajačić, Stefan Šupljikac, Jovan Sterija Popović, Jovan Subotić, Branko Radičević, Ilija Okrugić Sremac, Đorđe Popović Daničar, Kosta, Dimitrije i Ilarion Ruvarac, Đorđe Natošević, Jovan Čokor, Milorad Popović Šapčanin, Milan Jovanović Batut, Jovan Živanović, Radivoje Vrhovac, Milan Nedeljković, Nikola Radojčić, Dimitrije Kostić, Vasa Stajić, Borislav Mihajlović Mihiz, Dejan Medaković, Vida Ognjenović…

„Istorija Karlovačke gimnazije predstavlja bitan i častan deo srpske kulturne istorije. Ona je jedna od najuspešnijih kovnica moderne srpske kulture“, kaže bivši učenik i profesor Karlovačke gimnazije, istoričar Nikola Radojčić.

„Zajedno sa gimnazijom osnovana je i biblioteka njena“, piše u prvom štampanom školskom Programu, za godinu 1853. Ili su knjige dobijane na poklon „darovane od raznih Gimnazije naše prijatelja, ili su nabavljane sopstvenim troškom gimnazijskog fonda“. Te godine u biblioteci ima 319 knjiga. Sedamdesetih godina 19. veka izdvajaju se znatnija sredstva za kupovinu knjiga, a pojedinačna dela, pa i cele svoje biblioteke, Gimnaziji poklanjaju njeni direktori, profesori, bivši đaci, dobrotvori, patroni i prijatelji, naučna društva i ustanove, knjižari i izdavači. Do danas su sačuvane knjige sa posvetama prvih direktora Gimnazije: Jovana (Johana) Grosa, Andrije Volnija, Georga Karla Rumija, kao i njenih prvih profesora: Kirila Aranickog, Joana Živkovića, Jovana Živanovića, koji je celu svoju biblioteku zaveštao Gimnaziji. Tu je i legat Patrijarha Germana Anđelića; legat Teodora Radičevića, đaka karlovačkog i oca Branka Radičevića, najčuvenijeg karlovačkog đaka; Jovana Gerčića, prvog Srbina direktora Gimnazije, legat Paje Adamova Markovića, profesora Gimnazije, književnika, osnivača „Brankovog kola“… i mnogi drugi znameniti građani zaveštavali su svoje knjige gimnazijskoj biblioteci (baron Aleksandar Rajačić, arhimandrit Antonije Nako, crnogorski knjaz Nikola Petrović…)
Fototipsko izdanje Miroslavljevog jevanđelja , koje je štampao o svom trošku, Biblioteci je 1897. godine poklonio kralj Aleksandar Obrenović.
Knjiga po jezicima ima najviše na srpskom i hrvatskom jeziku, a odmah potom na latinskom i nemačkom jeziku, te grčkom, ruskom, češkom, francuskom, mađarskom, italijanskom, engleskom, rumunskom jeziku.
Karlovačka gimnazija je vlasnik i čuvar ove Spomen biblioteka, koju čine 18198 knjiga i 8481 godište periodike, egzemlari, veliki broj srpskih knjiga 18. I 19. veka, štampanih srbulja, rukopisa, časopisa i listova. Svojom celinom Biblioteka je spomenik kulture. Zbirka je smeštena u reprezentativnoj prostoriji Karlovačke gimnazije i pleni lepotom i bogatstvom svakog posetioca.

Danas je u ovoj zgradi filološka gimnazija.

09-karlovacka-gimnazija

Manifestacije

Korneliju u spomen
Organizator: Društvo za negovanje tradicije i razvoj Sremskih Karlovaca
Kontakt tel: +381 (0) 63/514-159 063/711-39-93
Mesto održavanja: Bogoslovija i Karlovačka gimnazija, Sremski Karlovci
Sadržaj: Horsko-crkveno pojanje, radionice i koncerti

Solarna akademija
Organizator: Pokret gorana Novog Sada i Pokret gorana Vojvodine
Kontakt tel: +381 (0) 60/04-51-788
Mesto održavanja: „Ekološki centar Radulovački” i SRP „Koviljsko-petrovaradinski rit”
Sadržaj: Radionice o procesu dobijаnjа električne i toplotne energije od Suncа, kаo i prаktična primena stečenog znаnja

Po tradiciju u karlovce
Organizator:Fondacija za zaštitu zavičajnog nasleđa Podunavskih Švaba „Zavičajna kuća ”
Kontakt tel: +381 (0) 21/881-707, 065/552 87 47
Mesto održavanja: glavni gradski trg u Sremskim Karlovcima i druge lokacije u gradu
Sadržaj: manifestacije iz oblasti kulture ciji je osnovni cilj da nacionalne zajednice predstave svoju tradicionalnu kulturu međuusobno, ali i posetiocima – ljubiteljima tradicionalne kulture.

Brankovo kolo
Organizator: Udruženje „Brankovo kolo”
Kontakt tel: +381 (0) 21/881-028
Mesto održavanja: Sremski Karlovci, Stražilovo, Novi Sad
Sadržaj: pesnička manifestacija

Dan Pavla Markovića Adamova
Organizator: Kultirni centar „Karlovačka umetnička radionica“, Karlovačka gimnazija, Gradska biblioteka u Novom Sadu-ogranak u Sremskim Karlovcima (Biblioteka Branko Radičević)
Kontakt tel: +381 (0) 21/881-075
Mesto održavanja: Sremski Karlovci
Sadržaj: književna manifestacija

Podunavska likovna kolonija
Organizator: Kulturni centar „Karlovačka umetnička radionica”
Kontakt tel: +381 (0) 21/881-075
Mesto održavanja: Galerija kulturnog centra, Sremski Karlovci
Sadržaj: izložba likovnih radova, tehnika ulje na platnu

Karlovačka berba grožđa
Organizator: Opština Sremski Karlovci
Kontakt tel: +381 (0) 21/685-30-01
Mesto održavanja: Sremski Karlovci
Sadržaj: privredno-promotivna manifestacija

Filmski festival Bdenje Duše
Organizator: Udruženje filmskih i televizijskih radnika Vojvodine i FIKS FOKUS d.o.o.
Kontakt tel: +381 (0) 64/613-19-40, 063/205-350
Mesto održavanja: Svečana sala Karlovačke gimnazije i Bogoslovije, Sremski Karlovci
Sadržaj: manifestacija filmova iz oblasti istorije, kulture, umetnosti i duhovnosti

Godišnji koncert OKUD-a
Organizator: OKUD „Brankovo kolo”
Kontakt tel: +381 (0) 64/229-167 021/883-722
Mesto održavanja: Dvorana Sokolskog doma
Sadržaj: koncert muzičko-scenskih dela nastalih u toku godine, revija narodnih nošnji

Svi naši ukrasi
Organizator:Pokret gorana Vojvodine
Kontakt tel:+381 (0) 60/04-67-274
Mesto održavanja:”Ekološki centar Radulovački”
Sadržaj:Učenici petih razreda osnovnih škola, koji su pripadnici različitih nacionalnih zajednica sa prostora Vojvodine, prezentuju svoje tradicionalne običaje i nacionalnu kuhinju koje praktikuju tokom božićnih i novogodišnjih praznika i kite jelke ručno pravljenim ukrasima.

Karlovački mir
Organizator: Opština Sremski Karlovci
Kontakt tel: +381 (0) 21/685-30-00
Mesto održavanja: Sremski Karlovci
Sadržaj: prezentacija istorijskih činjenica, umetnički programi

Karate kup
Organizator: Karate klub „Impuls” i Opština Sremski Karlovci
Kontakt tel: +381 (0) 21/881-357
Mesto održavanja: sala osnovne škole “23. oktobar”, Sremski Karlovci
Sadržaj: sportsko takmičenje (oko 400 učesnika)

Dodela crnog i zelenog lista
Organizator: Pokret gorana Vojvodine i Radio Beograd 2
Kontakt telefon: +381 (0) 60/04-51-788
Mesto održavanja: „Ekološki centar Radulovački” i Svečana sala Karlovačke gimazija
Sadržaj: Dodela Crnog i Zelenog lista za prethodnu godinu, pojedincima, organizacijama ili institucijama koje su se istakle u zaštiti životne sredine (Zeleni list) i koje su svojim delovanjem narušile životnu sredinu (Crni list) na teritoriji cele Srbije.

Noć muzeja
Organizator: UPG Noć muzeja; Koordinatori Noći muzeja u Sremskim Karlovcima su: Turistička organizacija opštine Sremski Karlovci i Pokret gorana Vojvodine, pod pokroviteljstvom Opštine Sremski Karlovci
Kontakt tel: +381 (0) 21/882-855, 021/882-127
Mesto održavanja: više lokacija u Sremskim Karlovcima
Sadržaj: ceo grad muzej…

Sremskokarlovačka likovna akademija
Organizator: Kulturni centar „Karlovačka umetnička radionica”
Kontakt tel: +381 (0) 21/881-075
Mesto održavanja: Galerija kulturnog centra, Sremski Karlovci
Sadržaj: izložba likovnih radova, praćeno promocijom knjiga i drugim kulturnim dešavanjima

Leto u Sremskim Karlovcima
Organizator: Pokret gorana Novog Sada i Pokret gorana Vojvodine
Kontakt tel: +381 (0) 64/200-11-57 Ljilja Jovanović
Mesto održavanja: „Ekološki centar Radulovački ”
Sadržaj: Edukativni i turistički kamp za decu trećeg razreda osnovne škole. Upoznavanje sa svim najvažniji prirodnim, istorijskim i kulturnim vrednostima Sremskih Karlovaca.

Stražilovo trofej vojvodine
Organizator: Biciklistički klub „Fanatik”, Novi Sad
Kontakt tel: +381 (0) 63/505-509
Mesto održavanja: Stražilovo
Sadržaj: extreme trka u planinskom biciklizmu

Festival kuglofa
Organizator: Kulturni centar Podunavskih Švaba „Karlowitz”
Kontakt tel: +381 (0) 21/881-707, 021/884-239 065/552 87 47
Mesto održavanja: više lokacija u Sremskim Karlovcima
Sadržaj: manifestacija iz oblasti tradicionalne kulture, čiji je osnovni sadržaj takmičenje u spravljanju kuglofa

Letnji obrazovni kampovi LOK
Organizator: Kreativni klub „EDUCO”
Kontakt tel: +381 (0) 63/813-79-00
Mesto održavanja:održavanja: „Ekološki centar Radulovački” , Bogoslovija, Karlovačka gimnazija, glavni gradski Trg, Fakultet za menadzment Sremski Karlovci
Sadržaj:Za darovitu decu i mlade u saradnji sa MENSOM Srbije-odsekom za darovite

No Tags

3356 total views, 1 today

  

  • Sremski Karlovci

    by on 25. 10. 2014. - 0 Comments

    Sremski Karlovci su gradsko naselje u Srbiji u opštini Sremski Karlovci u Južnobačkom okrugu, ali pripadaju geografskoj regiji Srem, čiji naziv stoji i u imenu ...

  • Opatija

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    U svakom slučaju, "staro" u opatijskoj terminologiji označava predturističko doba, dakle Opatiju prije 1884. i niza plastičnih operacija u režiji Društva južnih...

  • Dubrovačke zidine

    by on 18. 10. 2014. - 0 Comments

    Dubrovačke gradske zidine su sklop utvrda koje okružuju stari dio grada Dubrovnika. Građene su od 13. do 17. stoljeća za potrebe obrane. Duge su 1940 m, visoke ...

  • Herceg Novi

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    Na značajnom i atraktivnom prostoru između najviše planine dinarskog masiva Orjena (1895 m) i ulaza u jedan od najljepših zaliva svijeta Boku Kotorsku, smjesti...

  • Vlasinsko jezero

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    Vlasinsko jezero je predeo posebnih odlika, kao i jedenstvena sredina netaknute prirode. Vlasinsko jezero okruženo je planinskim vrhovima Čemernika na 1648m....

Pronađite

Događaji

October 2014
M T W T F S S
    Nov »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031