Ovčarsko kablarska klisura

| Kulturno istorijski, Nacionalni parkovi, Srbija | 21. 10. 2014.

Ovčarsko-kablarska klisura predstavlja jedinstvenu morfološku celinu. Udaljena je 18 km od Čačka. Usečena je između planinskih masiva Ovčara i Kablara. Dugačka je oko 20 km i odlikuje se strmim stranama i uklještenim meandrima Zapadne Morave. Morava je pregrađena branama pa su formirana dva veštačka jezera. Najveća dubina klisure je 710 m. Klisura je pod zaštitom države kao predeo izuzetnih odlika I kategorije. O klisuri se stara Turistička organizacija Čačka.

Ovčarsko – kablarska klisura je najživopisnija klisura Srbije. Usečena između planinskih masiva Ovčara i Kablara, širine od 50-100 m a dužine oko 20 km, spaja čačansku sa Požeškom kotlinom. Od Čačka je udaljena samo 8 km. Odlikuju je visoke i strme krečnjačke stene u kojima se vide otvori nekolicine pećina, uklještenim meandrima koje pravi Zapadna Morava i jedinstvenom florom i faunom. Najviši vrh Ovčara, nalazi se 710 m iznad reke, to je ujedno i najveća dubina klisure u Srbiji.

U klisuri se nalaze dve brane koje prave veštačka jezera i zaustavljaju brz tok Zapadne Morave. Izgradnjom brane „Ovčar Banja“ 1951. godine je stvoreno manje veštačko jezero na ulasku u klisuru, a 1954. godine je izgradnjom brane „Međuvršje“ visine 30 metara i dužine 190 metara, kod istoimenog sela, na izlasku iz klisure stvoreno veliko veštačko jezero. Ono je potopilo veliki deo brzaka u klisuri, a pri velikom vodostaju je duboko do 23 metra i dužine do 11 kilometara.

Klisura predstavlja predeo izvanredne pejzažne raznolikosti, lepote i atraktivnosti. Ovčarsko-kablarska klisura je značajna kulturno-istorijska celina sa srednjovekovnim manastirima, područje raznovrsne flore i faune i osobeni spomenik geo-nasleđa, odnosno značajan primer međudejstva geoloških, geomorfoloških i hidroloških procesa.

Zapadna Morava nastaje spajanjem Golijske Moravice i Ćetinje u požeškoj kotlini. Duga je 210 km, njena dubina zavisi od vodostaja i kreće se u blizini grada od 0,4-2 m, dok u virovima nizvodno od klisure dostiže dubinu od 6m. Po izlasku iz klisure Zapadna Morava postaje ravničarska reka, sa virovima i lepim peskovito – šljunkovitim obalama tako da je tokom leta pravi raj za kupače i ribolovce. U avgustu se u blizini Ovčar Banje organizuje plivački maraton a atraktivno je i splavarenje.

Kamenica je leva pritoka Zapadne Morave, uliva se u nju na 500 m nizvodno od jezera Međuvršje. Voda joj je bistra i čista, pogodna za kupanje i ribarenje.
Jezero Međuvršje najveće je jezero na Zapadnoj Moravi, nastalo je pregrađivanjem brane visoke 32 m, na izlazu iz klisure. Za vreme visokog vodostaja dostiže dužinu od 11 km a dubinu od 23 m. Na desnoj obali postoji ribolovačka staza na kojoj se održavaju takmičenja ribolovaca. ovcar kablar morava Ovčarsko – Kablarska klisuraTuristi se mogu odmoriti i uživati u nekim od restoran-splavova duž obale ili mogu izabrati prijatu i ugodnu plovidbu čamcem po jezeru. Ovčarsko – kablarsko jezero je nastalo podizanjem brane visoke 12 m, smešteno je nizvodno od železničkog mosta u Ovčar Banji.
Voda iz jezera se tunelom odvodi do hidrocentrale ‘’Ovčar Banja’’. Elektrana je pod zemljom, puštena je u pogon 1954.g. Zbog velikog zasipanja nasipom, zapremina jezera se smanjuje i ono gubi prvobitan značaj, i postaje manje značajno za proizvodnju energije. Jezero Parmenac je izgrađeno na Zapadoj Moravi u blizini sela Parmenac. Glavna namena mu je bila navodnjavanje plodnih obradivih površina, ali svoju pravu funkciju gubi zbog velikog zasipanja nasipom. Obala mu je prilično uređena, tako da su sportski ribolovci često posećuju.

Na području Ovčarsko – kablarske klisure nalazi se 361 vrsta iz 73 familije koje čine kopnenu floru, koje zajedno sa florom reke i jezera čine oko 600 biljnih vrsta, što ovo područje čini neiscrpnim izvorom za proučavanje. Zaštićeno područje klisure bogato je faunom, registrovano je 137 vrsta ptica, 19 vrsta sisara, 8 vrsta gmizavaca i 18 vrsta riba iz 6 familija. Zbog velikog broja vrsta ptica, ovo područje se nalazi na listi važnih područja ptica u Evropi (IBA u Evropi, Puzovac i Grubač 2000).

U klisuri se nalazi poznata Ovčar Banja i kulturno značajni Ovčarsko-kablarski manastiri.

Manastir Uspenje

Jedna od najlepših klisura u Srbiji nalazi se na Zapadnoj Moravi, nedaleko od Čačka između planina Ovčara i Kablara. Ona je usečena u planinski masiv sastavljen od škriljaca, ali ima i blage nagibe sa šumovitim zaravnima. Njenoj lepoti doprinose i dva veštačka jezera nastala posle Drugog svetskog rata hidrocentralama Ovčar Banja i Međuvršje. Pod Kablarom uz reku, nalazi se i lekovita banja koja od davnina privlači mnoge bolesnike. Od ostalih krajeva Srbije ovu klisuru izdvajaju i njeni mnogobrojni manasturi na levoj i desnoj obali Morave. Po njima i po samoj prirodi ceo kraj dobio je u narodu ime Srpska Sveta gora.

Retko je gde na tako malom prostoru sagrađeno toliko manastira. Sada ih ima deset i dva sveta mesta i to:

Na desnoj strani Morave su:

Manastir Vavedenje, na izlasku iz klisure, (danas parohijska crkva)

Manastir Vaznesenje, spram Jovanja na drugoj strani reke, par stotina metara udaljen,

Manastir Preobraženje , nekad se nalazilo na levoj obali 2 kilometra uzvodno od Nikolja, naspram starog manastira,

Manastir Preobraženje se nalazi u Ovčarsko-kablarskoj klisuri nedaleko od Čačka. Prvi pomeni manastira zabeleženi su 1525. godine. Podaci o njegovom početku su veoma oskudni i ne mogu dati pravu sliku o životu i duhovnosti ove svetinje. Nepoznati su i njegovi ktitori, kao što je nejasna i slika o njegovom izgledu i živopisu.
Zna se da je manastir porušen i totalno zapusteo u vreme Velike seobe Srba 1690. godine. Tek nakon više od jednog veka, monah Nikifor, užički episkop obnovio je Preobraženje. Istina, hram je bio malih dimenzija. Kao takav je podignut 1811. godine, a živopisan 1816. godine. Narednih godina manastir je veoma oskudevao u sveštenim licima, tako da je već tridesetih godina 19. veka potpuno zapusteo.

Početak 20. veka doneo je manastiru nove nevolje. Usled izgradnje putničke pruge Čačak – Užice, manastir je, uz odobrenje vladike žičkog Save, porušen 1911. godine. I danas u selima koja su okruživala ovaj manastir, a i šire, priča se o tragičnim sudbinama svih radnika, pa i glavnog inženjera, koji su učestvovali u njegovom rušenju. Pojedine porodice su potpuno nestale i zatrte.
Episkop Nikolaj Velimirović je svojim ličnim zalaganjem i angažovanjem sopstvene ličnosti i autoriteta 1938. godine doneo odluku i odredio novu lokaciju za izgradnju novog manastira, odnosno Novog Preobraženja. I danas se za ovaj manastir kaže Novo Preobraženje. Izgradnju novog manastira najvećim delom su finansirali vernici. Veliki doprinos dao je Milivoje Joksimović iz Beograda [1] . Radovi su završeni 1940. godine. Šezdesetih godina u ovom manastiru je postojala škola za monahe, koja je kasnije premeštena u manastir Ostrog.
Vekovima, od svojih najranijih početaka pa sve do današnjih dana, u narodu se održala vera i saznanje u isceliteljsku moć ovog manastira. Sama činjenica da je manastir iz objektivnih razloga promenio svoje stanište ni u najmanjem procentu nije umanjila njegovu duhovnost i religioznost.

O PRAZNIKU PREOBRAŽENJE

Sâm naziv praznika Preobraženje verno svedoči i potvrđuje činjenicu prehrišćanskog i paganskog porekla. Reč je o iskonskoj vezi čoveka i prirode, zasnovanoj na svemoći prirode nad čovekom i u nastojanju čoveka da deluje na prirodu i da njome ovlada, kao i da je prilagodi svojim potrebama i željama [2]. Imajući u vidu teške i vrlo ograničene uslove prvobitnog društva, sa njegovim prvim i veoma oskudnim oruđima i malim sposobnostima tadašnjeg čoveka [3], jasno je da se radi ostvarenja želje za ovladavanjem nad prirodom pristupalo magijskim i religioznim radnjama.
Zna se da je magija nastala u praistoriji, odnosno u prvobitnoj društvenoj zajednici, a brojne magijske radnje su prenete u nove epohe u najraznovrsnijim vidovima, dobijajući u sukobu sa civilizacijom nove sadržaje i nove oblike [4]. U pitanju je pojava koja veoma često stvara velike teškoće u određivanju njenog istorijskog i društvenog porekla, kao i mesta i vremena nastanka.
Preobraženje je nepokretni praznik (19. avgust). Sa njim se završava letnji godišnji ciklus običaja i započinje jesenji. Na ovaj dan se preobražava, odnosno bitno menja priroda. Preobražava se i kamen u vodi i list u gori. Reč je o veoma oštrom i isključivom prelazu, mogo jačem i snažnijem od mesečevih mena. Od Preobraženja dani i vode u rekama i morima postaju sve hladniji. Od ovog dana tabuisano je kupanje u rekama, što znači da se na Preobraženje završava sezona kupanja. Nekada se, sve do Drugog svetskog rata, ovaj tabu poštovao. Danas, ponovnim razvojem religiozne i magijske svesti ova zabrana se odnosi samo na sâm praznik Preobraženja.

U srpskoj tradicionalnoj kulturi se pre Preobraženja nije smelo jesti grožđe, kao ni riba [5]. Na Preobraženje se nosi belo grožđe u crkvu da se osvešta. Posle ovoga grožđe je moglo i smelo ući u svakodnevnu ishranu. Nakon osveštanja grožđa u crkvama, ono se delilo umesto nafore.
Na Preobraženje vernici su rano ustajali. Tog dana se obavlja i pričest vernika po crkvama i manastirima, jer je u toku Gospojinski post. To istovremeno znači da je Preobraženje obavezno posni dan. Nije valjalo tokom dana spavati. Narod je verovao da bi se osobi koja bi zaspala na ovaj praznik spavalo cele godine i da ne bi bila korisna i radna u narednom periodu.

Manastir Svete Trojice, na brdu, naspram Blagoveštenja,
red divljine i tišine, koja je potrebna za duboku i stalnu molitvu, na padinama Ovčara, nalazi se manastir Svete Trojice. Najstariji pisani pomen o manastiru potiče iz 1594. godine. U turskim popisima beležen je od 1572. godine.Po arhitekturi je najlepši od svih manastira u Ovčarsko-Kablarskoj klisuri. Manastirska slavaje su Svete Trojice.

Manastir Sretenje, nedaleko od Sv. Trojice, na podnožju ispod samog vrha Ovčara,

Na levoj obali Morave su:
Manastir Blagoveštenje, 2 kilometra od Preobraženja, iznad Ovčar Banje,
Manastir Blagoveštenje nalazi se iznad naselja Ovčar Banje. Jedan je od retkih manastira u Ovčarsko-Kablarskoj klisuri za koji se tačno zna kada je podignut i ko su bili ktitori, o čemu i govori natpis iznad ulaza u crkvu, gde je napisano da je hram podignut 1601/02. Smatra se da je zbog svog stila i arhitekte posle manastira Svetom Trojica, najlepši manastir u Ovčarsko-Kablarskoj klisuri.

Manastir Blagoveštenje poseduje jedan od najznačajnijih ikonostasa iz prve polovine XVII veka u srpskoj umetnosti toga doba. Crkva ovog tipa bila je jedan od retkih hramova koji su dobili tako reprezentativno ukrašen enterijer u kome je impresivni ikonostas zauzima dominantno mesto svojom izuzetno bogatom duboreznom obradom i slikanom dekoracijom.

Manastir poseduje jednu od najstarijih knjiga, Blagoveštenjsko jevanđelje, nastalo 1372. godine. Pored ove knjige ima i štampano četvorojevanđelje iz 1552. godine, iz štamparije Trajana Gundulića.

Manastir Ilinje, na brdu nad Blagoveštenjskim tunelom, sada metoh manastira Blagoveštenja,

Manastir Jovanje,6 kilometara uzvodno od Vavedenja, nekada najvažniji manastir, „lavra“,
Manastir se nalazi na levoj obali Zapadne morave gde reka pravi oštru krivinu pa se čini da je manastir na poluostrvu. Sa autoputa se može preći samo čamcem ili iz Ovčar Banje pored manastira Nikolje stiže se do Jovanja. Za staro Jovanje se predpostavlja da je postojalo još pre 1389.god a prvi pomeni datiraju iz 1536.god. Ne zna se ko je bio ktitor crkve.
Manastir je često stradao. U 19.veku od manastira su postojale samo ruševine. Godine 1936 u Jovanje dolaze monahinje iz manastira Kalište na Ohridskom jezeru i obnavljaju ga.

jovanje-org

Od tada je manastir ženski. Prilikom izgradnje hidrocentrale u Medjuvršju manastir Jovanje je preseljen na mesto gde se danas nalazi. U manastiru se nalazi čudotvorna ikona Majke Božije Brzopomoćnice koju je 1917 god doneo arhimandrit Serafim Rus. Vuk Karadzić je zabeležio predanje da je Jovanje “Nekad bilo kao lavra, iz nje se zapovedalo i sudilo svima ostalim manastirima oko Kablara i Ovčara” Manastirska slava je Ivanjdan. Aktivan je i o njemu brinu monahinje.

Manastir Nikolje,2 kilometra uzvodno od Jovanja,
Nalazi se na samoj obali Morave. Ko i kada je sagradio nikoljsku crkvu nije poznato. Na ikoni koja je pre rata čuvana u Narodnom muzeju u Beogradu, stajalo je da je ikonopisana u Nikolju 1489. godine. To je najstariji istorijski podatak o ovom važnom centru srednjevekovne srpske pismenosti.

Prema Vuku Karadžiću, u Nikolju je nekada živelo i do 300 kaluđera. Zajedno sa srpskim narodom koji se zbog neprohodnosti klisure sklanjao ovde, kroz svoju istoriju stradao je od Turaka i manastir. U njemu se od Turaka krio i Miloš Obrenović sa porodicom. On je u porti 1817. godine sagradio konak koji i danas postoji i nosi njegovo ime. Kasnije je, u znak zahvalnosti poklonio manastiru nešto zemle i jednu vodenicu koja je i danas u funkciji i nalazi se niže u Prijevoru.

Manastir je kroz istoriju uglavnom bio nastanjen i danas je ženski.

Manastir Uspenje Presvete Bogorodice, crkvica pronađena kod ruševina Jovanjske kule, metoh manastira Jovanje
Nalazi se 200 metara iznad manastira Jovanje. Posvećen je Uspenju Presvete Bogorodice. Na ovom mestu je nekada postojala kula sa zvonikom visoka oko 30 metara. Sa nje se javljao početak liturgijesvim ovčarskim manastirima u vreme kada je Jovanje bilo lavra. Kažu da se zvono sa te kule čulo u Čačku udaljenom 16 km. Pretpostavlja da su kulu porušili Turci istovremeno kada i Jovanje. Vladika Nikolaj na om mestu zatekao je samo ruševine. Po njegovoj želji izgrađena je nova crkva manastira Uspenja, 1939. godine, kao verna kopija crkve Sv. Caru Konstantinu i Jeleni u Ohridu. Prvobitni ikonostas uništili su Bugari 1943. godine. Manastir je ponovo obnovljen 1998. godine, a 2004. je nastanjen monahinjama.

Kapela Kađenica
i crkva posvećena Svetom Savi koja se zove crkva Savinje i crkva-pećina Kađenica.

Od Ovčar Banje na putu za Užice na tri kilometara sa leve strane nalazi se krst na steni pored puta. To je obeležje gde se nalazi ovaj manastir – pećina.

U vreme kada je srpski narod bežao u zbegovima pred Turcima, pećine su bile najprirodnije sklonište. Pri jednom od napada Turaka, u ovoj pećini spas su potražili žene, deca i starci. Plač bebe koju majka nije uspela da smiri privukao je Turke. Pronašli su ulaz u pećinu, zatvorili ga slamom i zapalili je. Svi u zbegu su se u mukama ugušili od dima i oda tada se zbog dima(kada) pećina zove Kađenica.

Po literaturi poznat je još jedan Manastir Sv. Georgija, koji je veronatno bio na jugoistoku Ovčara. Njegov pečat čuva se u Narodnom muzeju u Beogradu

Smatra se da su prvi manastiri izgrađeni posle katalonske najezde 1307-1309. godine kada su stradali manastiri na Svetoj gori Atonskoj. Bežeći u dubinu Balkanskog poluostrva srpski kaluđeri su u ovoj klisuri osnovali svoje manastire. Sledeći veliki talas je usledio posle Maričke bitke, a dolaskom Turaka ovi manastiri dobijaju nove uloge, čuvara duhovnosti i identiteta Srba, ali i golih života za zbegove koji su se skrivali u klisuri, pećinama ili okolo manastira.

Vlada Republike Srbije je uredbom Ovčarsko – kablarsku klisuru zaštitila kao predeo izuzetnih odlika i prirodno dobro od izuzetnog zanačaja i svrstana je u ‘’I kategoriju’’, a za upravljača je određena Turistička organizacija Čačka. To je predeo izvanredne pejzažne raznolikosti, atraktivnosti, jedinstvena i značajna kulturno – istorijska celina sa brojnim manastirima, memorijalnim i sakralnim objektima i obeležjima, značajan kao primer geoloških, geomorfoloških procesa i pojava.

Viseci most ovcarsko kablar Ovčarsko – Kablarska klisuraNa području Ovčarsko – kablarske klisure termo – mineralni izvori, reke i jezera imaju veliki značaj kao hidrografski objekti. U erozivnom proširenju, lekoviti mineralni izvori Ovčar Banje potiču iz dubinskih tektonskih razloma. Minerlna voda Ovčar Banje ima temperaturu od 35-38ºC, po sastavu je jodna i slabo sumporovita. Ima velik spektar delovanja i preporučuje se za lečenje reumatizma, sportskih povreda, kožnih bolesti, povreda mišićnog tkiva i dr. Treba napomenti da se Ovčar Banja nalazi na 18 km zapadno od Čačka, u ‘’srcu’’ Ovčarsko – Kablarske klisure, u oazi zelenila, mira i tišine. Na ovom poodručju nalazi se i Banja Gornja Trepča tj. Atomska banja, nadaleko poznata po lekovitoj termomineralnoj vodi vulkanskog porekla, koja uspešno leči mnoge reumatske, neurološke, psihijatrijske bolesti, a podstiče i regeneraciju nervnih tkiva.

1432 total views, 1 today

  

  • Opatija

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    U svakom slučaju, "staro" u opatijskoj terminologiji označava predturističko doba, dakle Opatiju prije 1884. i niza plastičnih operacija u režiji Društva južnih...

  • Crkva sv. Marije na Dančama

    by on 18. 10. 2014. - 0 Comments

    Crkva sv. Marije na Dančama je zavjetna dubrovačka crkva, u kojoj se nalaze vrijedna umjetnička djela. Puni naziv je Crkva svete Marije od milosti. Nalazi se na...

  • Sremski Karlovci

    by on 25. 10. 2014. - 0 Comments

    Sremski Karlovci su gradsko naselje u Srbiji u opštini Sremski Karlovci u Južnobačkom okrugu, ali pripadaju geografskoj regiji Srem, čiji naziv stoji i u imenu ...

  • Dubrovačke zidine

    by on 18. 10. 2014. - 0 Comments

    Dubrovačke gradske zidine su sklop utvrda koje okružuju stari dio grada Dubrovnika. Građene su od 13. do 17. stoljeća za potrebe obrane. Duge su 1940 m, visoke ...

  • Herceg Novi

    by on 26. 10. 2014. - 0 Comments

    Na značajnom i atraktivnom prostoru između najviše planine dinarskog masiva Orjena (1895 m) i ulaza u jedan od najljepših zaliva svijeta Boku Kotorsku, smjesti...

Pronađite

Događaji

October 2014
M T W T F S S
    Nov »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031